RSS FEED: RSS FEED

How to install Google Android on your HTC Windows Mobile phone.
Hoe je Google Android op je HTC Windows Mobile telefoon installeert.

Een stap voor stap installatie instructie om Google Android 2.3 (Gingerbread), 2.2 (Froyo), 2.01 en 2.1 (Eclair), 1.6 (Donut) of 1.5 (Cupcake) op je HTC Smartphone te installeren.
Als voorbeeld gebruik ik mijn eigen Windows Mobile KPN HTC Touch pro (Raphael 100) mobiele telefoon voor de installatie.
Werkt ook op o.a. HTC HD2, Touch pro 2, Diamand, Diamand 2, Touch, Touch HD, Touch Cruise, Fuze en Tilt.

- De installatie van Android op HTC Windows Mobile toestellen uitproberen.
- Kennis maken met Google's nieuwe besturingssysteem voor mobiele telefoons.
- Met Gmail, Google Maps, Calender, Picasa, Android Market en heel veel andere software.
- Grootste concurrent voor Apple iphone en Windows Mobile 7 in de komende jaren.
- Eenvoudige te installeren op SD kaart of intern geheugen.
- Installatie gemakkelijk ongedaan te maken.
- KPN Windows mobile met HTC touchflo interface software blijft intakt.
- Probleemloos wisselen tussen Google Android en Windows Mobile.
- Simlock verwijderen is niet nodig.
- Vrij verkrijgbare (open source, dus echt gratis) software en updates.
- Uitleg over specifieke settings voor Nederlandse mobiele netwerken (KPN/Vodafone/T-Mobile/Telfort/Orange).
- FAQ en troubleshoot informatie voor HTC Windows Mobile smartphones & Android.
- Interessante links naar community sites over Android en HTC smartphones.

Wat is Android?

Android is een op een Linux kernel gebaseerd mobiel besturings systeem voor Smartphones. Android is de tegenhanger van de Apple iphone en Windows mobile. Het is oorsprongkelijk door Android Inc. ontwikkelt en later door Google overgenomen. Sinds november 2007 is de ontwikkeling in handen van de Open Handset Alliance, een groep van ruim 50 grotere en kleiner bedrijven in de hardware, software, telecom en internet branche. Google en HTC zitten beiden in die groep.

In Android telefoons zijn alle bekende Google applicaties met elkaar geintergreed. Klik om een indruk te krijgen op onderstaande screenshots:

Mobiel bellenandroid_big-telefoon Snel zoekenandroid_big_quick_search Google Buzzandroid_big-buzz Google Agendaandroid_big-calendar Google Contactenandroid_big-contacts Muziek spelerandroid_big-muziek Google Earthandroid_big-earth Android Financeandroid_big-finance Google Gestureandroid_big-gestrure
                 
Google Gmailandroid_big-gmail Google Gogglesandroid_big-goggles Google Shopperandroid_big-home Google Latitudeandroid_big-latitude Google Mapsandroid_big-maps Android Marketandroid_big-market Google Talkandroid_big-talk Android Voiceandroid_big-voice Youtube spelerandroid_big-youtube
                 
Slideshow Script by VisualLightBox.com v3.1

Android op je HTC mobieltje.

Velen van ons hebben een HTC smartphone met Windows Mobile, versie 6.0, 6.1 of 6.5. Over de hardware van de HTC telefoons wordt over het algemeen niet geklaagd. Alles zit er op: WIFI, Bluetooth, GPS, Camera('s) en een groot touch screen. Maar het Windows Mobile besturingsysteem is in de afgelopen jaren nauwelijks verbeterd en heeft een beetje een Windows 95 look. Met je Windows Mobile toestel kijk je een beetje met scheven ogen naar iphone gebruikers. Nu is Android beschikbaar en die heeft er alles weg van een subliem besturingsysteem te worden voor mobiele apparaten. In diverse communities wordt gewerkt om Android geschikt te maken voor bestaande HTC Windows Mobile smartphones.

Deze site is bedoelt om mensen met een HTC Windows Mobile toestel enthousiast te maken voor Android. Een installatie instructie vertelt welke voorbereidingen je moet nemen, waar je Android software (builds) kunt downloaden en wat je allemaal moet doen om Android op je telefoon te installeren. Alle zaken die van belang zijn, inclusief FAQ en troubleshoot informatie, staan overzichtelijk op een rijtje. Erg moeilijk is het allemaal niet.

Voordat ik in ga op de installatie methode van Android wil ik eerste laten zien hoe het starten van Android in zijn werk gaat. In de volgende youtube video (op mijn youtube site DroidonHTC) wordt het starten van Android 2.01 op een HTC Touch pro gedemonstreerd vanuit Windows Mobile. Verder is in een andere video te zien wat je kunt doen als Android eenmaal gestart is: Bellen, Google, surfen, mailen, Android Market (een catalogus van betaalde en gratis applicaties ,zoals the Apple Store, die gedownload en geinstalleerd kunnen worden zonder tussenkomst van een PC) en nog veel meer!

Ik raad je echt aan om de installatie zelf ook uit te proberen, Voor Windows Mobile gebruikers moet de interface een verademing zijn. Overzichtelijk, soepel, mooi, intuïtief, uitstekende intergratie van applicaties en erg goed te bedienen met alleen je vingers.

Android start vanuit Windows mobile middels een Linux boot loader, ook wel Haret (Handheld Reverse Engineering Tool) genoemd. (Dit is momenteel de enige manier om Android vanaf een Windows Mobile toestel te starten). De boot loader zorgt er voor dat je telefoon opnieuw start vanaf de Android boot image (de Android software) die op je SD geheugenkaart of intern geheugen geinstalleerd is. Android draait dus niet in Windows Mobile en het wordt dus niet als VM (Virtual Machine) geëmuleerd. Kort na het starten voel je eerst je telefoon trillen, wat aangeeft dat je telefoon opnieuw boot. Daarna zie je over het zwarte scherm regels met hele kleine witte tekst scrollen. Dit is kernmerkend voor Linux en Linux achtige systemen zoals Android. Als je goed kijkt zie je dat het OS bezig is alle onderdelen het laden, testen en starten. Een paar minuten later is Android klaar voor gebruik!

Inhoudsopgave: Hoe Android te installeren op een HTC Windows Mobile telefoon.

Deze pagina over Android is een beetje lang aan het worden. Daarom heb ik een inhoudsopgave gemaakt, zodat je snel naar het onderwerp kunt klikken waar je meer over wilt weten:

(Introductie)
Wat is android.
Android op je HTC mobieltje.
Gebruikershandleiding Android.
Er zijn al verschillende versie's van Google Android uitgebracht.
Waarom HTC of Google geen Android software package voor Windows Mobile HTC mobiele telefoons aanbieden.
Op welke HTC toestellen draait Android?
(KPN) ROM met HTC Windows Mobile blijft intact na installatie van Android.
Verwijderen Simlock niet nodig.
Wat is momenteel wel en niet mogelijk met Android op een HTC toestel?
(Voorbereidingen installatie)
Wat voor type HTC toestel heb je?
Smartphones met SD kaart voorbereiden op installatie.
Waar bestaat een Android boot image uit?
Waar is Android software voor HTC smartphones te downloaden?
(Installatie)
De installatie van Android op je HTC.
Smartphone specifieke instellingen aanpassen in startup.txt of default.txt.
APN voor 3G (UMTS en HSDPA), 2G (EDGE en GPRS) netwerkverbinding configureren in opstart script.
APN provider instellingen.
Scherm resolutie aanpassen.
Android starten.
SD kaart fout bij het starten van Android.
Scherm kalibratie.
Screensaver en Screen lock.
Pincode uitzetten bij het starten.
De radio ROM van je HTC toestel upgrade.
De processor van je smartphone overclocken
(Instellen Android na eerste maal starten)
Android instellen bij de eerste maal opstarten (wizard).
APN voor 3G (UMTS en HSDPA), 2G (EDGE en GPRS) netwerkverbinding configureren in de Android Instellingen.
Levensduur van de accu.
Extra applicaties in build activeren of verwijderen.
CDMA-netwerk.
(In Android rond kijken)
Introductie video Android.
Welke functies hebben de toetsen en tabs op een HTC Touch pro?
Bellen en contacten bijhouden.
Meldingen en Menu Tab.
Instellingen Android, wisselen tussen programma's en uitschakelen.
(Programma's in Android)
Android Market
Gmail
Youtube
Google Maps
Google Calender (Agenda)
Muziek
Google Gestrure Search
Goggles
(Naslag)
Installatie van Android ongedaan maken.
Veel gestelde vragen (FAQ's) en troubleshoot informatie.
Links.
Android Woordenlijst.
About
Android inhoudsopgave

Onder elk item/hoofdstuk tref je onderstaande navigatiebalk aan. Daarmee kun je snel door de pagina navigeren. Met de ▲▼ knoppen kun je gemakkelijk naar het vorige of volgende item scrollen.

Gebruikershandleiding Android.

Ik heb geen standaard gebruikershandleiding voor android op HTC kunnen vinden, maar voor het nieuwe mobiele toestel van Google, de Nexus One, is een user's guide beschikbaar. Die user manual kun je hier downloaden: nexusone-userguide.pdf. Er is ook een web versie van de handleiding beschikbaar op het Google Nexus One Help Center. De gebruikershandleiding is welleswaar bedoelt voor de Nexus One, maar geeft een volledig beeld van de mogelijkheden en het gebruik van Android, inclusief configuratie opties. Android User Guide

Er zijn al verschillende versie's van Google Android uitgebracht.

Aan de ontwikkeling van Android is in 2005 begonnen. Sinds dien zijn er verschillende versies uitgebracht. Elke versie heeft een versie nummer en een naam. Hieronder een kort historisch overzicht van de laatste versies en de nieuwe functies die in de versies opgenomen zijn:

Android 1.5 (genaamd Cupcake). Op 30 april 2009 werd de officiële 1.5 (Cupcake) update voor Android werd uitgebracht. Er zijn verschillende nieuwe functies en UI updates opgenomen in de 1.5 update:
* Mogelijkheid om op te nemen en video's kijken met de camcorder modus.
* Uploaden naar YouTube en foto's naar Picasa rechtstreeks vanaf de telefoon.
* Een nieuwe zachte toetsenbord met een 'AutoAanvullen "-functie.
* Bluetooth A2DP ondersteuning (die op zijn beurt brak Bluetooth-connectiviteit met veel populaire auto's en headsets. Dit is nog steeds niet opgelost).
* Mogelijkheid om automatisch verbinding met een Bluetooth-headset binnen een bepaalde afstand te maken.
* Nieuwe widgets en mappen die op de desktop kunnen staan.
* Animaties tussen schermen.
* Uitgebreide mogelijkheden van kopiëren en plakken naar web pagina's.
Android 1.5 Cupcake

Android 1.6 (genaamd Donut). Op 15 september 2009 werd de 1.6 (Donut) SDK vrijgegeven. Inbegrepen in de update zijn:
* Een verbeterde Android Market.
* Een geïntegreerde camera, camcorder, en galerie interface.
* In een gallery kunnen gebruikers nu meerdere foto's te selecteren voor verwijdering.
* Updated Voice Search, met snellere respons en diepere integratie met native applicaties, inclusief de mogelijkheid om contacten te bellen.
* Updated zoek ervaring mogelijk te maken zoeken bladwijzers, geschiedenis, contacten, en het web vanaf het beginscherm.
* Updated Technologische ondersteuning voor CDMA / EVDO, 802.1x VPN, gebaren, en een tekst-naar-spraak-engine.
* Snelheidsverbeteringen voor het zoeken, de camera.
Android 1.6 Donut

Android 2.0/2.0.1/2.1 (genaamd Eclair). Op 26 oktober 2009 de 2.0 (Eclair) SDK is vrijgegeven. De volgende zaken zijn toegevoegd in deze versie:
* Optimalisatie van de hardware snelheid.
* Ondersteuning voor verschillende scherm formaten en resoluties.
* Revamped UI.
* Nieuwe browser UI en HTML5 ondersteunen.
* Nieuwe contactlijsten.
* Betere wit / zwart ratio voor achtergronden.
* Verbeterde Google Maps 3.1.2.
* Microsoft Exchange-ondersteuning.
* Ingebouwde flitser ondersteuning voor camera.
* Digitale zoom.
* Verbeterd virtueel toetsenbord.
* Bluetooth 2.1 ondersteuning.
Android 2.0, 2.01 en 2.1 Eclair


Android 2.2 (genaamd Froyo). Op 20 mei 2010 werd 2.2 (Froyo) SDK vrijgegeven. De volgende zaken zijn toegevoegd in deze versie:
* Algemene verbeteringen tbv de snelheid van het Android OS, geheugen en performance optimalisaties
* Extra applicatie snelheidsverbeteringen tbv JIT
* Integratie van Chrome V8 JavaScript-engine in de browser applicaties
* Verbeterde ondersteuning voor Microsoft Exchange (veiligheid beleid, auto-discovery, GAL look-up, agendasynchronisatie, remote wipe)
* Verbeterde toepassingenstarter met snelkoppelingen naar de telefoon en browser applicaties
* USB-tethering en WiFi hotspot-functionaliteit
* Verbeterde Android Market applicatie met "batch" optie en beschikt over automatische update
* Snel schakelen tussen meerdere talen en toetsenbord met woordenboeken
* Voice dialing en contactgegevens uitwisselen via Bluetooth
* Ondersteuning voor uploaden velden in de browser applicaties
* Ondersteuning voor het installeren van applicaties op geheugenkaarten
* Adobe Flash 10.1 ondersteuning
Android Froyo
Android 2.3 (genaamd Gingerbread). Op 6 december 2010 is Android 2.3 (Gingerbread) SDK vrijgegeven. De volgende zaken zijn toegevoegd in deze versie:
* Ondersteuning voor WebM video afspelen
* Verbeterde copy–paste functionaliteit
* Verbeterde social networking features
Onbevestigde nieuwe features:
* Android Market muziekwinkel
* Media streaming vanaf PC library
* Revamped UI
* Ondersteuning van grotere schermen tot een grootte van XGA (1366×768) resolutie
* Nieuwe 3D Game ondersteuning met aparte plaats op Android Market
* Gebruik van mksh voor /system/bin/sh (MirBSD Korn Shell)
* Videobellen
* Ondersteuning voor WebP foto bestanden
* Ondersteuning voor Google TV
Android Froyo

Waarom HTC of Google geen Android software package voor Windows Mobile HTC mobiele telefoons aanbieden?

Google is begonnen met Android te ontwikkelen als tegenwicht voor de Apple iphone in combinatie met de Apple Store. Het is open source, hetgeen betekent dat iedereen er verder mee mag ontwikkelen om het geschikt te maken voor mobiele telefoons en vooral ook om applicaties te ontwikkelen die op Android draaien. Google verwacht vooral te profiteren van de dingen en diensten die mensen gaan kopen bij Android Market (de tegenhanger van de Apple Store). HTC probeert de markt uit door een aantal toestellen van Android te voorzien (o.a. Hero, Legend en Desire). Natuurlijk hebben Google en HTC beide geen belang er bij om voor verouderde toestellen Android installatie packages beschikbaar te stellen. Dat kost hen geld, zonder dat het hen wat oplevert. Liever verkopen ze nieuwe toestellen. Verschillende internet communties zien er gelukkig wel het nut van in om Android geschikt te maken voor bestaande smartphones.

Welke HTC toestellen zijn geschikt voor de installatie van Android?

In ieder geval voor de volgende Windows Mobile HTC toestellen zijn Android builds beschikbaar:

X
D
A
-
F
o
r
u
m
HTC Touch pro,
HTC Fuze

HTC Touch pro2,
HTC Tilt 2

HTC Touch Diamond2,
HTC Pure
HTC Touch HD HTC Touch Diamond,
MDA Compact IV
HTC Touch CDMA HTC Tilt,
HTC TyTN II,
HTC MDA Vario III
HTC HD2 HTC Touch Cruise,
HTC Iolite
Y
o
u
t
u
b
e
HTC Touch pro, Fuze, Raphael, Raph100, Raph110, Raph150, Raph500 en Raph800. HTC Touch pro2, Tilt 2 (Rhodium). HTC Touch Diamond2, Pure (Topaz). HTC Touch HD (Blackstone). HTC Touch Diamond, MDA Compact IV (Diamond). HTC Touch CDMA (Vogue). HTC Tilt, TyTN II, MDA Vario III (Kaiser). HTC HD2 (Leo). HTC Touch Cruise (Polaris).
W
I
K
I
Raphael
(RAPH100,
RAPH110,
RAPH120,
RAPH500,
RAPH800)

Rhodium (RHOD100,
RHOD210,
RHOD400,
RHOD500
)

Topaz
Blackstone
Diamond
(DIAM100,
DIAM200,
DIAM300,
DIAM500)
Vogue
Kaiser
Leo
Polaris

De HTC Touch Pro kent minstens verschillende vijf versies waarvoor aan Android versies gebouwd wordt: de Raphaël-100 (Raph100) met GSM en UMTS (3G/HSUPA), de Raphaël-800 (Raph800) met CDMA, een Verizon-specifieke CDMA-variant met minder RAM en een andere toetsenbord lay-out, Raphaël 500 (Raph500) genaamd en nog een Raphaël-110 (Raph110) en de Raphaël-120 (Raph120).

Verder zijn er in ieder geval voor de volgende HTC smartphones builds van Android beschikbaar: Blackstone (aka HTC Touch HD),Diamond (DIAM100, DIAM200, DIAM300, DIAM500), Topaz (aka Diamond2), Rhodium of RHOD (aka pro2, HTC Touch pro 2)), Kaiser, Polaris, Fuze en Vogue.

Als jouw toestel hier niet bij staat, kijk dan op forum.xda-developers.com je toestel op en kijk of het ondersteund wordt.

(KPN) ROM met HTC Windows Mobile blijft intact na installatie van Android.

Ik ben zelf niet heel te vrede over de Windows Mobile 6.x. Het is niet een moderne gebruikersinterface die goed met de vinger te bedienen is. Daarnaast erger ik me ook aan het feit dat KPN geen HTC ROM updates voor mijn HTC Touch pro uitbrengt die een aantal vervelende bugs oplost. Vanwege de simlock op het KPN toestel is het niet mogelijk de gewonen HTC ROM updates op de Touch pro te installeren. Bij KPN verwijst men je naar HTC en HTC zegt er niets aan te kunnen doen, omdat het toestel een specifieke KPN ROM draait. Dat zijn bij elkaar de belangrijkste redenen dat ik graag Google Android op mijn smartphone wil hebben draaien. Maar zolang beide OS-en niet perfect zijn wissel ik op een dag nog al eens heen en weer tussen Windows Mobile en Android. Door de installatie van Android is de KPN ROM met de HTC Windows Mobile en de Touchflo interface niet aangetast. Beide OS-en zijn goed door elkaar te gebruiken.

Verwijderen Simlock niet nodig.

Ik heb zelf een HTC Touch pro met een KPN abonnement. Aanvangkelijk dacht ik dat de telefoon simlock vrij moest zijn voordat ik Android op kon draaien. Ik kreeg immers bij het starten van Android de melding dat mijn pincode verkeerd was. Dat is dus niet het geval. Deze functie werkt gewoon niet. Het toestel hoeft niet simlock vrij te zijn, maar je moet vanuit de settings van Windows Mobile de pin1 disablen.
Je moet je telefoon alleen simlock vrij hebben als je van providor wil wisselen en bij het wijzigen van bepaalde type rompacks van sommige telecom providors. Als je je toestel simlock vrij wilt maken dan moet je hier eens kijken: forum.xda-developers.com/showthread.php?t=426609

Wat is momenteel wel en niet mogelijk met Android op een HTC toestel?

Ik heb mijn HTC Touch pro mobiele telefoon (Raph100) aangekocht bij KPN in november 2008. De belangrijkste dingen zoals bellen, mailen surfen (inclusief Wifi, UMTS, GRPS) en de FM radio werken goed onder Android.  OpenGL es doet het helaas nog niet. Sinds februari 2011 werkt de camera! Bluetooth werkt grotendeels bij de nieuwer versies en sinds mei 2010 werkt GPS (voor navigatie) op een aantal toestellen. Android 2.01 is afgelopen jaar uitgebracht (26 oktober 2009), Android 2.1 is sinds januari 2010 beschikbaar, de eerste Android 2.2 builds kwamen in juni 2010 beschikbaar en Android 2.3 builds zijn sinds februari 2011 beschikbaar. Er wordt hard aan gewerkt om alle functionaliteit te porten op de HTC toestellen. De verwachting is dat uiteindelijk alle functionaliteit beschikbaar komt. Hieronder een overzicht van de huidige status van de nieuwste Android 2.01, 2.1 en 2.2 Eclair builds (november 2010):

Functie Status Type mobiele telefoon (devices) Commentaar
Opstarten (Boot) OK Alle .
Grafische interface OK Alle OpenGL es (gebruik van software rendering Embedded Accelerated 3D Graphics) werkt niet.
Touch screen OK Alle Kan calibratie nodig hebben gedurende het booten; calibratie data kan ook opgenomen worden als kernel boot optie.
R/W toegang tot AT serieel kanaal OK RAPH110 .
R/W toegang tot DATA serieel kanaal Deels Alle Werkt, maar instabiel. Blijkt afhankelijk van de locatie.
R/W toegang tot GPS serieel kanaal OK Alle 5 seconden nadat het kanaal is geopend, bevriest het systeem. waarschijnlijk een watchdog. Onder Android 2.1, 2.2 en 2.3 werkt het bij een aantal toestellen.
SD kaart storage toegang Deels RAPH110, RAPH120, DIAM110 Interne storage (DIAM series) & SD (RAPH series)
Hardware keyboard Ja ALL .
LED's Deels Alle Werkt bij de RAPH100. Bij de DIAM serie's werkt het nog niet.
Navigatiepad Deels Alle Het naar links en rechts draaien werkt, maar het gaat soms wat ruw.
Bedieningsknoppen Deels Alle Afhankelijk van de beschikbare knoppen op het toestel:
  • Aan/Uit = Wisselt Android's display orientatie van portrait tussen landscape mode (DIAM100)
  • Home = Menu
  • Omhoog = Omhoog
  • Links = Links
  • Recht = Rechts
  • Terug = Terug
  • Midden = Enter/Selecteren
  • Zend = Zenden
  • Omlaag = Omlaag
  • End = End (Home)
  • Volume Omhoog/omlaag = Volume Harder/Zachter
Stylus detectie OK Alle .
Trillen Ja Alle .
USB Host Mode ? Alle Onduidelijk.
USB Deels Alle Android functie zijn geimplementeerd. usbnet werkt. Usb laden werkt ook.
Draadloos internet WiFi 802.3 OK Alle Werkt, maar vreet stroom.
Bluetooth Ja/Nee Alle Werkt onder Android 1.6, maar nog niet volledig onder Android 2.01. Verbeteringen zitten in 2.1, 2.2 en 2.3
GPS positie bepaling Ja/Nee Raph, Diam, Blackstone Voor de genoemde apparaten opgelost, maar bij andere toestellen werkt het Serieel communicatie kanaal niet goed.
GPRS/EDGE/3G/HSUPA Deels Alle GRPS werkt bij alle modelen. EDGE, 3G en HSUPA werkt bij o.a. Raphael, blackstone en Diamand.
Telefoon audio Ja Alle Bellen en gebeld worden werkt. Ook de microfoon werkt.
SMS/MMS OK/Nee Alle Het verzenden en ontvangen van SMS-en werkt bij de meeste toestellen. MMS niet in alle gevallen.
Power Management Deels Alle Accu laden werkt onder Android. Slaapstand werkt ook. Scherm helderheid: via Power Mangement widget. (Autolight moet uitgeschakeld worden in Windows Mobile). Aan het energie verbruik moet nog veel verbeterd worden.
camera: voor-/achterzijde Ja/Nee Alle Werkt o.a. bij Diamond, Rhodium, Raphael, Blackstone en Topaz
Bewegingssensor (Accelerometer) OK Alle .
FM Radio ontvanger OK Alle .
Licht Sensor ? Alle Afhankelijk van de versie die geinstalleerd is, werkt het wel of niet.

Welke functies precies werken, verschilt per build, afhankelijk van de hardware (de smartphone, modelcode) en de gebruikte build (Cakecup, Donut, Eclair of froyo). Lees voor je een build download en installeert eerst de release notes. Daarin vindt je welke functies wel en niet werken.

Wat voor type HTC toestel heb je?

Om Android goed te kunnen configureren moet je weten welk type model telefoon je hebt. De eenvoudigste manier om dit na te gaan is om het label onder te batterij te bekijken. Daar staat de apparaat modelcode in het volgende formaat: RHOD # # #, DIAM # # # of RAPH # # #. Mijn HTC Touch pro heeft modelcode RAPH100 (Raphael 100), maar er zijn ook HTC Touch pro toestellen in omloop met modelcode RAPH110, RAPH500 en RAPH800.

Smartphones met SD kaart voorbereiden op installatie.

Bij verschillende HTC toestellen draait Android vanaf een SD kaart. (Andere telefoons, zoals de HTC Touch Diamond hebben alleen intern geheugen). Het is aan te bevelen om een snelle SD kaart te gebruiken, bijvoorbeeld class 6. Nog beter is class 10. De class is aangeduid met het cijfer 6 met daarom heen een C, zie afbeelding van mijn sdhc micro sd kaart (ik heb er een rode cirkel omheen gezet).

Mini SD kaart

Je SD kaart moet in het FAT32 formaat geformateerd zijn. Dus niet formateren met NTFS of FAT32-ex. Als je je kaart (opnieuw) wilt formateren, sluit dan je telefoon met de USB kabel op je PC of Laptop aan en eventueel kopieer dan eerst alle (Windows Mobile) data van je opslag kaart naar een backup directory op je hardeschijf. Formateer je SD kaart in FAT32. Dat kan bij Windows XP of Windows 98 machines door rechts te klikken op de driveletter van je telefoon in de verkenner (explorer) en formateren te kiezen uit het pop-up menu. Bij Windows Vista, Windows 7 of Apple PC moet je een speciaal SD formateer programma gebruiken, bv deze (klik hier voor download). Na het opnieuw formateren, kun je de Windows Mobile data van je hardeschijf terug naar de SD kaart kopieren. Het is voor Windows Mobile en Android geen probleem dat bestanden door elkaar staan, zolang ze maar een andere naam hebben.
Ik heb nooit problemen gehad met SD geheugen, maar het kan so wie so geen kwaad om een backup van je SD kaart te maken, voor het geval er toch iets mis gaat.

Waar bestaat een Android boot image uit?

Je hebt een aantal onderdelen (bestanden) op je telefoon nodig om Android te kunnen draaien. Die staan hieronder opgesomd. Gelukkig zijn er packages beschikbaar waar alles inzit en of installatie instructies die precies voorschrijven welke bestanden je nodig hebt. Je hoeft dit dus niet heel goed tot je te nemen:

zImage Kernel Image: Dit is de Linux-kernel die op de hardware draait.
initrd.gz De initiële ramdisk. Het dient als root systeem bestand. Het is bedoelt voor opstartscripts, device drivers (modules) en de bijbehorende bestanden zoals Bluetooth firmware e.d. evenals een aantal fundamentele systeem tools zoals shell etc.
haret.exe Linux loader van Windows Mobile.
startup.txt (voorheen default.txt) Configuratie bestand. Bevat instellingen voor het opstarten, en speciale kernel configuratie parameters, zoals scherm en geheugen. (telefoon hardware afhankelijk).

system.img
(of system.gz)

Base files: Bevat de Android kern, standaard applicaties en systeembestanden en gereedschappen. Een bestaande system.gz zou worden uitgepakt worden system.img. File system-wijs is dit meestal een cramfs, of voor oudere versies, ext3. Dit bestand wordt alleen-lezen gemound, hetgeen betekend dat er geen wijzigingen in gemaakt kunnen worden zolang Android actief is.
data.img (of data.gz) Dit bestand wordt bij de eerste maal starten automatisch aangemaakt. Bevat alle informatie voor de gebruiker, zoals instellingen, opgeslagen bestanden (indien niet op de geheugenkaart), gedownload / geïnstalleerd Android-programma's enz. Een bestaande data.gz zou worden extract als de nieuwe data.img. Dit is een ext3 file-systeem (gemount als ext2). Als je het bestand weg gooit en android opnieuw start, begin je met een schone lei. Je moet dan alle gebruikers instellingen opnieuw ingeven en je Apps opnieuw installeren.

Waar is Android software voor HTC smartphones te downloaden?

Er zijn verschillende internet communities die werken aan het geschikt maken (porten) van Android voor Windows HTC toestellen. Sommige werken nog met Android 1.5 (Cakecup) of 1.6 (Donut) en anderen zijn met het porten van Android 2.01 en 2.10 (Eclair), 2.2 (Froyo) of 2.3 (Gingerbread) bezig. In Android 2.2 en 2.3 builds zit natuurlijk de meeste functionaliteit. Echter, Android 2.x builds zijn (nog) niet voor alle HTC mobiele telefoons beschikbaar. En voor verschillende telefoons geldt dat sommige functionaliteit al wel in Android 1.5 of 1.6 zit, maar nog niet in Android 2.x (bv Bluetooth). Lees dus in de release notes van een build wat er voor functionaliteit geboden wordt. Bij onderstaande sites kun je Android builds downloaden voor HTC smartphones:

Type mobiele telefoon: Download locaties builds / Android 1.5 (Cupcake), Android 1.6 (Donut), Android 2.01/2.1 (Eclair), android 2.2/2.2.1 /2.2.2(Froyo) of Android 2.3 (Gingerbread)- last updated 9 maart 2011
HTC Touch pro, Fuze, Raphael (RAPH100, RAPH110, RAPH120, RAPH500, RAPH800) Download: [connect-utb.com (Android Eclair 2.1)],
Download: [connect-utb.com (Android Eclair 2.1 for RAPH500)],
Download: [connect-utb.com (Android Froyo 2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.01 / 2.1)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2.1 AOSP)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2 CyanogenMod 6)],
Download: [forum.ppcgeeks.com (Eclair 2.01 voor RAPH800/CDMA)],
Download: [glemsom.anapnea.net (Eclare/Froyo zImage Froyo auto build kernel)]
Download: [files.xdandroid.com (Eclare/Froyo fsroot auto build service)]
HTC Touch HD (Blackstone) Download: [connect-utb.com (Android Eclair 2.1)],
Download: [connect-utb.com (Android Froyo 2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.01 / 2.1)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.1)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2.1 AOSP)],
Download: [glemsom.anapnea.net (Eclare/Froyo zImage Froyo auto build kernel)]
Download: [files.xdandroid.com (Eclare/Froyo fsroot auto build service)]
HTC Diamond, Touch Diamond, MDA Compact IV (DIAM100, DIAM200, DIAM300, DIAM500) Download: [connect-utb.com (Android Eclair 2.1)],
Download: [connect-utb.com (Android Froyo 2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.0 voor DIAM500/CDMA)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.1 CYANOGEN)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2.1 AOSP)],
Download: [glemsom.anapnea.net (Eclare/Froyo zImage Froyo auto build kernel)]
Download: [files.xdandroid.com (Eclare/Froyo fsroot auto build service)]
HTC HD2 (LEO) Download: [forum.xda-developers.com (Linux en Android)],
Download: [gamesquare.co.uk (Android Eclare/Froyo 2.1/2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2 NexusHD2-FRG83)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2 Mdeejay)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2 SUPERSONIC)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2 hastarin r8.2)],
Download: [www.netripper.com/leo (Android development)],
Download: [www.htc-hd2.com (Android Froyo 2.2)]
HTC Touch pro 2, Tilt 2 (RHODIUM, RHOD400, RHOD500) Download: [connect-utb.com (Android Eclair 2.1)],
Download: [connect-utb.com (Android Froyo 2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.2 voor GSM/CDMA)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2.1 AOSP)],
Download: [forum.ppcgeeks.com (Android Eclair 2.01 voor CDMA)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.01 voor CDMA)]
Download: [glemsom.anapnea.net (Eclare/Froyo zImage Froyo auto build kernel)]
Download: [files.xdandroid.com (Eclare/Froyo fsroot auto build service)]
HTC Tilt, TyTN II, MDA Vario III (Kaiser) Download: [www.androidonhtc.com (Android Eclair 2.01 en 2.1)],
Download: [www.androidonhtc.com (Android Cupcake 1.5 en Donut 1.6)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Donut/Eclaire/Froyo Build index],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.1)]
HTC Touch, Touch CDMA (Vogue) Download: [sourceforge.net/apps/trac/androidhtc (Android Eclair 2.01)],
Download: [www.androidonhtc.com (android Eclair 2.01 en 2.1)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.1)]
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclair 2.01)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Donut 1.6)]
Download: [forum.xda-developers.com (Android ROM development],
HTC Touch Cruise (Polaris) Download: [www.androidonhtc.com (Android Ecalir 2.01 en 2.1)],
Download: [www.androidonhtc.com (Android Cupcake 1.5 en Donut 1.6)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android 1.6, 2.01, 2.1 en 2.2)]
HTC Touch Diamond2, T-Mobile MDA Compact V, HTC T535X, AT&T HTC Pure (Topaz) Download: [connect-utb.com (Android Eclair 2.01)],
Download: [connect-utb.com (Android Froyo 2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Eclare 2.1 LENINred)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2)],
Download: [forum.xda-developers.com (Android Froyo 2.2.1 AOSP)],
Download: [glemsom.anapnea.net (Eclare/Froyo zImage Froyo auto build kernel)]
Download: [files.xdandroid.com (Eclare/Froyo fsroot auto build service)]

Dit is niet een volledige lijst van alle sites waar Android buils te downloaden zijn, maar het zijn wel de belangrijkste die ik volg. Als je een site kent die er niet bij staat, dan hoor ik dat graag (droid.on.htc@gmail.com). De belangrijkste ontwikkel community is XDA Developers. Daar wordt in de meeste gevallen het snelst een nieuwe build gepubliceerd. Maar bv bij Connect-utb tref je vaker stabielere builds aan, die al wat meer zijn uitgetest en waarvan de bugs al meer bekend zijn.

De installatie van Android op je HTC.

Nadat je een Android build hebt gevonden die geschikt is voor jouw mobiele toestel moet je eerst goed de bijbehorende installatie instructie goed doornemen. Afhankelijk van de maker kun je de ingepakt build als één geheel uitpakken of moet je diverse losse bestanden bij elkaar zoeken en op je smartphone zetten. Volg vooral de installatie aanwijzingen van de maker.

De builds kunnen met verschillende methodes ingepakt zijn en hebben dan verschillende extentie: .zip, .rar, .cab, .gz, .gzip of .tar. Gebruik winrar, winzip of 7-zip (gratis) om de Android installatie bestanden uit te pakken. Pak de bestanden uit in een directory op je PC of laptop.

Sluit je telefoon met de USB kabel op je PC of laptop aan en kopieer de bestanden en directories allemaal in de root (hoofddirectory) van de SD kaart je smartphone (of als je geen SD kaart hebt in het interne geheugen). Als je de Android bestanden in een subdirectory wilt plaatsen, moet je vóór dat je Android start de naam van deze subdirectory opnemen in het opstart script, zie Smartphone specifieke instellingen aanpassen in startup.txt of default.txt.

Als je een telefoon met een SD kaart hebt, kun je de SD kaart ook in een SD card reader van je PC of laptop plaatsen om de bestanden er op te kopieren. Maar het is natuurlijk gemakkelijker om je telefoon aan te sluiten op je PC met een USB kabel.

Het is geen problemen dat er bestanden van Windows Mobile en van Android door elkaar heen staan op je smartphone. Na het installeren van de bestanden staan in ieder geval de volgende zaken op je Smartphone:

haret.exe (Linux loader, een Windows Mobile programma)
zImage (de nieuwste Android kernel)
initrd.gz (de nieuwste initrd)
default.txt of startup.txt of nog anders (opstartscript)
rootfs.img (root filesystem)
system.img of system.gz (Android OS file)
system.ex2 of system.sqsh (Android OS file)
modulesXXXXXXXXXXX
\AndroidApps (Voorgeinstalleerde Android applicaties)
\conf
\media (ringtones, muziek, foto's en video's)

Als Android voor de eerste maal gestart wordt, zal het filesysteem data.img automatisch aangemaakt worden in de root van je SD kaart.

Ik heb de Android 2.2.1 FroYo build (van 20/11/2010, gebaseerd op de Stinebd MSM 2.2.1 AOSP XDANDROID AOSP - FRX05 READY van 03/03/2011) van XDA Developers forum gedownload en uitgepakt. Deze build is geschikt voor HTC Raphael, Fuze, Rhodium, Diamond, Topaz en Blackstone smartphones.

De genoemde build bestaat uit een update package van 22-11-2010 en een XDANDROID.2.2.1.AOSP.FRX05 system van 03-03-2011.

Daarnaast heb ik zelf nog een recentere zImage met bijbehorende modules-2.6.27.46-xxxx-xxxxxx.tar.gz gedownload, De volgende bestanden en directories heb ik uit gepakt en op mijn HTC Touch pro gezet:

Bestanden Android Eclair

Je kunt ook nagaan of er een nieuwere versie van het bestand rootfs.img beschikbaar is en die op je SD kaart plaatsen.

Je ziet nog een aantal extra bestanden en directories in deze build. Dat komt omdat er ook een aantal applicaties mee geinstalleerd worden. Daarnaast staan in de map "START UP CONFIG IN HERE" de configuraties voor de verschillende smartphones. Opnieuw geldt dat je goed de aanwijzingen moet volgen die door de maker van de build zijn aangeleverd.

Let op: Als je een recentere rootfs.img en zImage met bijbehorende modules-2.6.27.46-01209-xxxxxx hebt gedownload, moet je de orginele rootfs.img, zImage modules-2.6.27.46-xxxxx-xxxxxx eerst verwijderen van de SD kaart. Daarna kopieer je de nieuwe rootfs-20101103-xxxxxxx.img, zImage-2010xxxx-xxxxxx.img, en modules-2.6.27.46-xxxxx-xxxxxxxxx.tar.gz naar de SD kaart. Vervolgens hernoem je alleen de eerste twee bestanden naar respectievelijk rootfs.img en zImage. De modules-2.6.27.46-xxxxxx-xxxxxxxx.tar.gz behoud het versienummer in zijn naam!

Let op: Bij sommige HTC telefoons (zoals de HTC HD2) moet je ook de radio ROM upgrade naar een bepaald level. Als dat het geval is, staat dat aangegeven bij de release notes. Dat kan onder andere van belang zijn bij HTC HD2 telefoons. De radio ROM (niet te verwarren met FM radio ontvangst) is van belang voor het ontvangst van het GSM/GPRS/UMTS/2G/3G signaal, maar ook voor Bluetooth, WiFi en GPS. Zie daarvoor: De radio ROM van je HTC toestel upgrade.

Smartphone specifieke instellingen aanpassen in startup.txt of default.txt.

Na installatie van de bestanden moet meestal nog de startup.txt of de default.txt (afhankelijk van de gebruikte build) aangepast worden. Bij deze build staat er een readme file in de map "START UP CONFIG IN HERE". Daarnaast er staan er subdirectories met config files (opstart scripts) voor verschillende type telefoons. Kopieer de juiste file (in mijn geval de file uit de directory RAHP) naar de root van het telefoon geheugen (de SD kaart of het intern geheugen). Bij ander builds moet je meestal de inhoud van zo'n config file kopieren naar een file in de root die startup.txt of default.txt heet. In mijn geval ziet de startup.txt er zo uit:

set ramsize 0x10000000
set ramaddr 0x10000000
set mtype 1910
set KERNEL zImage
set initrd initrd.gz
set cmdline "lcd.density=210 msmts_calib=0x7a.0x5e.0x35a.0x37f clock-7x00.a11=500 msmvkeyb_toggle=off pmem.extra=1 gsensor_axis=-1,-2,3 board-htcraphael-navi.wake=0 physkeyboard=raph rel_path=andboot"
boot

Achter de regel die met "set cmdline" begint, zie je allemaal verschillende opstart parameters staan. Ze zijn van elkaar gescheiden met een spaties.

Als je de Android installatie bestanden niet in de hoofd directory maar in een subdirectory van je SD kaart geplaatst hebt, moet je in de regel "set cmdline" het commando rel_path=andboot aanpassen. Vervang andboot met de naam van de directory.

Hieronder zul je zien dat er allerlei extra opstart parameters toegevoegd kunnen worden aan deze regel.

APN voor 3G (UMTS en HSDPA), 2G (EDGE en GPRS) netwerkverbinding configureren in opstart script.

Om een permanente mobiele netwerkverbinding (internet connection) te creeëren moet een APN (Access Point Name) geconfigureerd worden. Die APN kun je opnemen de startup.txt (of default.txt) door de volgende regel toe te voegen:

ppp.apn=serviceprovider ppp.username=none ppp.password=none

De regel moet tussen aanhalingstekens opgenomen wordt in de regel die met "set cmdline" begint. De serviceprovidor, username en het password verschillen per land en telecom provider. Je kunt de juiste APN providor gegevens hier vinden. Een van de mogelijke APN settings voor KPN zijn:

serviceprovidor=internet, username=KPN, password=gprs. Het gaat er dan als het volgt uitzien:

set ramsize 0x10000000
set ramaddr 0x10000000
set mtype 1910
set KERNEL zImage
set initrd initrd.gz
set cmdline "lcd.density=210 msmts_calib=0x7a.0x5e.0x35a.0x37f clock-7x00.a11=500 msmvkeyb_toggle=off pmem.extra=1 gsensor_axis=-1,-2,3 board-htcraphael-navi.wake=0 physkeyboard=raph rel_path=andboot ppp.apn=internet ppp.username=kpn ppp.password=gprs rel_path=andboot"
boot

Het is verder van belang dat wanneer je Android start vanuit Windows Mobile, een GPRS of UMTS dataverbinding actief is. Anders zal de dataverbinding in Android niet gaan werken. Hierna moet nog een actie uitgevoerd worden, nadat Android gestart is, zie APN voor 3G (UMTS en HSDPA), 2G (EDGE en GPRS) netwerkverbinding configureren in de Android Instellingen.

APN provider instellingen.

Voor het instellingen van je dataverbinding heb je de juiste APN provider instellingen nodig. Ik vond voor KPN verschillende APN settings die allemaal bleken werken, maar ik heb niet kunnen vaststellen wat de verschillen zijn. Hieronder een overzicht van de Nederlandse providers die ik op 4 verschillende sites vond. Voor een overzicht van de buitenlandse providers moet je de links aan klikken:

androidonhtc.com modmygphone.com www.niklaus.co.uk www.androidworld.nl
KPN APN fastinternet internet internet internet
  Usernaam - - KPN -
  wachtwoord - - gprs -
  proxy - 10.10.100.20 - -
  poort - 5080 - -
  DNS1 - - 62.133.126.28 -
  DNS2 - - 62.133.126.29 -
  Smtp - - smtp.mobiel.net -
  MCC   - - 204
  MNC   - - 8
Vodafone APN live.vodafone.com live.vodafone.com web.vodafone.nl live.vodafone.com
  Usernaam vodafone vodafone vodofone vodafone
  Wachtwoord vodafone vodafone vodafone vodafone
  Proxy - - - 192.168.251.150
  Poort - - - 8799
  MMSC - - - mmsc.mms.vodafone.nl
  MCC - - - 204
  MNC - - - 4
  APN type - - - default
Telfort APN internet internet internet internet
  Usernaam telfort - telfortnl -
  Wachtwoord telfort - password -
  Proxy - 193.113.200.195 - -
  Poort - 8080 - -
  MCC - - - 204
  MNC - - - 12
  APN type - - - default type
Orange APN internet internet - -
  Usernaam: orange orange - -
  Wachtwoord: orange orange - -
T-Mobile APN smartsites.t-mobile internet internet-act internet
  Usernaam * t-mobile guest tmobile
  Wachtwoord * t-mobile guest tmobile
  MMSC http://t-mobilemms - - -
  MMS proxy 010.010.010.011 - - -
  MMS port 8080 - - -
  MCC 204 - - -
  MNC 16 - - -
  APN type default - - -
  DNS1 - - 193.79.251.39 -
  DNS2 - - 193.79.237.39 -

Scherm resolutie aanpassen.

Doordat de HTC Touch Pro en Diamond een vrij hoge native VGA (480x640) resolutie gebruiken, ziet Android er erg "klein" uit op een scherm met een dergelijke resolutie. Als voorbeeld hier een paar slecht leesbare screenshots:

Begin Scherm Android in hoge resolutie Menu Tab in hoge resolutie Instellingen menu Android in hoge resolutie

Met de vinger navigeren is ook niet goed te doen. (Vergelijk bovenstaande screenshots met de screenshots verderop op deze pagina staan.) Om dit op te lossen, moet je de volgende regel toe te voegen aan het startup.txt (of default.txt) script:

mddi.width=320 mddi.height=480 lcd.density=210

Houd in gedachten dat dit moet worden geplaatst in de regel die met "set cmdline" begint tussen de aanhalingstekens in de startup.txt bestand. Dus het zou er zo uit kunnen zien:

set ramsize 0x10000000
set ramaddr 0x10000000
set mtype 1910
set KERNEL zImage
set initrd initrd.gz
set cmdline "mddi.width=320 mddi.height=480 lcd.density=210 msmts_calib=0x7a.0x5e.0x35a.0x37f clock-7x00.a11=500 msmvkeyb_toggle=off pmem.extra=1 gsensor_axis=-1,-2,3 board-htcraphael-navi.wake=0 physkeyboard=raph rel_path=andboot ppp.apn=internet ppp.username=kpn ppp.password=gprs rel_path=andboot"
boot

Sla dit op en start Android (opnieuw) en geniet van een lagere resolutie waarmee het gemakkelijker verwerken is! Je kunt ook eens de setting lcd.density=210 uitproberen om te kijken of dat bevalt.

LCD density / resolution
lcd.density=XXX
210 = 640x480 VGA devices
240 = 800x480 WVGA devices

Android starten.

De installatie van Google android op je Smartphone is voltooit. Nu ben je klaar om Android te starten. Start de verkenner op je HTC toestel (staat onder programma's). Koppel de USB kabel van je Smartphone los, anders is je opslagkaart (SD-kaart) niet zichtbaar in de verkenner. Start Android door te klikken op HARET (de Android linux kernel loader) die in de root van je opslagkaart staat.

Verkenner Windows Mobile Start Android door de Haret aan te klikken. De Android Linux kernel start....

Als alles goed is, start je telefoon nu opnieuw en zie je enige minuten lang regels met hele kleine witte tekst over het zwarte scherm rollen.

Let op: Het booten van Android zal de eerste maal langer duren dan een volgende keer. Dit komt o.a. daardat het filesysteem data.img aangemaakt wordt. Afhankelijk van je toestel en de snelheid van je SD kaart kan dit wel een half uur duren. Soms blijft Android tijdens het booten hangen. Als je lang genoeg gewacht hebt, start dan je toestel opnieuw op (batterij verwijderen en terug plaatsen, Windows Mobile starten, haret.exe starten).

Let op: Als je een update van Android over een bestaande android versie heen gekopieerd hebt, kan het voorkomen dat je toestel in een boot loop terecht komt of tijdens het booten van android blijft hangen. Verwijder dan het bestand data.img van de SD kaart. Helaas zijn dan wel alle door jouw gemaakt instellingen en geinstalleerde applicatie verdwenen uit android. Je begint dan weer met een schone lei.

SD kaart fout bij het starten van Android.

Het is mogelijk dat Android tijdens het opstarten hangt op een SD-kaart fout. Al je goed kijkt, kun je daar een melding over zien. In dat geval moet je waarschijnlijk je geheugenkaart opnieuw formatteren, zie Smartphones met SD kaart voorbereiden op installatie. Dit geldt alleen als je de juiste startup.txt en kernel-image gebruikt voor je Smartphone.

Scherm calibratie tijdens het booten.

Bij Android moet op een of andere manier het scherm gecalibreerd worden. Dat is nodig om er voor te zorgen dat het touch screen (het aanraakraster dat over het scherm zit) uitgelijnd is met de weergaven op het scherm. Anders krijg je dat je het scherm op een andere plaats moet aanraken dan het element dat je op het scherm wilt aanraken weergegeven wordt. Het calibreren kan op verschillende wijzen en is afhankelijk van de build die je gebruikt. De ene build levert een calibratie file mee die je in de root van de SD kaart wordt geplaatst. Een andere build laat je tijdens de eerste maal starten van Android een calibratieproces uitvoeren. Dit is niet meer dan dat je met de stylus een 5 tal punten op het scherm moet aanklikken die achter elkaar weergegeven worden. Als je dat nauwkeurig doet is je scherm goed uitgelijnd.

Als bovenstaande tekst tijdens het booten van Android verschijnt, moet je met je stylus het touchscreen uitlijnen. In onderstaande video zie je hoe simpel dat is:



Na het uitlijnen plaatst Android een file met de calibratie informatie op je SD kaart. Mocht het uitlijnen niet goed gegaan zijn dan moet je vanuit Windows Mobile de file verwijderen (bv genaamd calibration of ts-calibration). Android zal dan bij het booten opnieuw het uitlijnproces starten.

Screensaver en Screen lock.

Als Android bijna klaar met laden is, verschijnt een prachtige kleurige screensaver.

Screensaver Screenlock Android unlocked

Als de screensaver na een paar minuten verdwenen is, kun je door een schuifknop (een rondje met een slotje er in) naar rechts te schuiven het scherm unlocken. En met de andere schuifknop (een rondje met een spreaker in er) kun je het geluid uit of aan zetten.

Pincode uitzetten voor het starten.

Mocht je bij het starten van Android om een pincode gevraagd worden, dan moet je (helaas) eerst vanuit Windows mobile je PIN1 disablen. Door het intoetsen van je pincode zal het niet lukken om in te loggen. Ga dan als het volgt te werk: Start Windows Mobile (door de batterij te verwijderen en terug te plaatsen stopt Android), Ga naar instellingen en kies het pictogram telefoon. Selecteer het tabblad Pincode/PIN2 en verwijder het vinkje bij "pincode vereist als telefoon wordt gebruikt".

Instellingen Windows Mobiel / Telefoon Uitzetten pincode

Als je Android (maar ook Windows Mobile) opnieuw start, zal er niet meer om een pincode gevraagd worden.

De radio ROM van je HTC toestel upgrade.

Voor sommige HTC toestellen is het van belang om de radio ROM te upgrade. De radio is niet de FM radio ontvanger, maar de ROM met software voor de GSM/GPRS/UMTS/2G/3G, Bluetooth, WiFi en GPS chip. De HTC HD2 (LEO) heeft minstens radio ROM level 2.08 nodig. Bij het aanzetten van je telefoon komt dat heel even in beeld.

Wanneer je radio ROM level te laag is, kun je hier kijken hoe je die upgrade: XDA Developers forum. Lees de aanwijziging zorgvuldig. Om de radio ROM te kunnen flash-en moet je eerst een HardSPL installeren. Dat is een bootloader. Volg de aanwijzingen in het XDA forum.

De processor van je smartphone overclocken.

Het is mogelijk om de processor van je smartphone harder te laten lopen. Dit is natuurlijk experimenteel, maar het werkt wel! Android kan best wat extra snelheid gebruiken. Maar als je de processor harder laat lopen, kan hij vastlopen. Ook wordt je telefoon warmer. Het is de kunst om de juiste balans vinden. Met warm weer zul je wellicht eerder problemen hebben.

Door het volgende commando op te nemen in de "set cmdline" regel van het startup.txt bestand kun je de processor snelheid (clock snelheid) instellen.

acpuclock.oc_freq_khz=XXXXXX (waarbij XXXXXX de ingestelde clock snelheid is)

Het advies voor een HTC Touch pro is om een waarde aan te houden tussen de 600000-640000. Bij hogere waarden dan 650000-700000 zul je merken dat de telefoon instabiel wordt.

Android instellen bij de eerste maal opstarten (wizard).

Als je Android voor de eerste maal start, moet je éénmalig een aantal zaken opgeven. De volgende wizard verschijnt:

Android wizard

Selecteer eerst de juiste taal. De Wizard wil vervolgens je Google account gegevens om gmail en agenda in te stellen en om vervolgens je contacten te kunnen synchroniseren. Als je nog geen internetverbinding hebt, zal de wizard daarom eerst vragen om internet verbinding in te stellen: WIFI, GPRS of 3G(zie APN 3G (UMTS en HSDPA), 2G (EDGE en GPRS) netwerkverbinding configureren). Als dat werkt, vervolgt de Wizard en ben je nog een paar klikken verwijderd van het moment dat je de telefoon kunt gebruiken!.
Nu is ook het moment gekomen om de Google Android handleiding er bij te pakken en eens even goed te waar alles zit en hoe het werkt.

Het kan zo zijn dat jou Android build niet de Welcome wizard start. Dat is geen probleem, Je kunt de instellingen ook handmatig maken. Druk op instellingen en stel daar de taal, je Google account en andere zaken in.

APN voor 3G (UMTS en HSDPA), 2G (EDGE en GPRS) netwerkverbinding configureren in de Android Instellingen.

Open het menu Instellingen (bv via Menu Tab)> Draadloos en netwerken> Mobiele netwerken> Namentoegangspunten (APN).

Draadloze netwerken Mobiele Netwerken APN instellen in Android. Mobiel netwerk kiezen Android

Druk nu op de hardware Home-toets en voeg een nieuwe APN toe. Vul de provider gegevens in (zie APN providers). Druk op de hardware home-toets om de APN op te slaan. Ga nu opnieuw naar Instellingen> Draadloos en netwerken> Mobiele Netwerken> Mobiele providors en selecteer de juiste telecom provider. Ga vervolgens terug naar het Android beginscherm en houdt de toets "gesprek beëindigen" even ingedrukt en selecteer "Vliegtuig modes" en wacht tot je het signaal verliest. Zodra het signaal weg is, houdt opnieuw de toets "gesprek te beëindigen" even ingedrukt en schakelen de "Vliegtuig modes" uit. Als alles goed is, heb je nu een permanente internet connectie.

Controleer verder even de optie "gegevensroaming". Als je niet wil dat je telefoon via een netwerk van een andere provider een dataconnectie kan maken (dat speelt aan de landsgrenzen en in het buitenland), kun je deze optie beter uitzetten.

Gegevensroaming

Hier kun je verder ook aangeven of je alleen 2G verbindingen wilt of dat je ook G3 verbindingen wilt kunnen maken. Voor het energieverbruik van je telefoon kan dit een overweging zijn. Hieronder staat een overzicht van de netwerkverbinding status iconen die boven in het Android scherm kunnen voorkomen:

gprs verbonden GPRS verbonden. gprs in gebruik. GPRS verbinding in gebruik.
edge verbonden EDGE verbonden. edge in gebruik. EDGE verbinding in gebruik.
3g verbonden 3G verbonden (UMTS of HSDPA). 3g in gebruik 3G verbinding in gebruik (UMTS of HSDPA).
signaal sterkte Signaal sterkte. roaming Gegevensroaming, verbinding via andere provider (landsgrenzen of buitenland, let op extra kosten).
geen signaal. Geen signaal. airplane mode Vliegtuig mode, alle verbindingen uitgeschakeld.

Levensduur van de accu.

De levensduur van de accu in mobiele telefoons is grotendeels afhankelijk van twee dingen: hardware (grootte van de accu, het effect gebruik van andere onderdelen, etc) en het power management in het besturingssysteem. Dit is waarom je waarschijnlijk een daling zal merken van de levensduur van de accu tijdens het gebruik van Android. Power management is een van de gebieden waar hard aan gewerkt wordt. Ga er van uit dat de levensduur van de batterij kort is, afhankelijk van de Android build en kernel image die je gebruikt. Raak niet in paniek als je telefoon na een aantal uren uitvalt. Je kunt in toekomstige builds nog veel verbeteringen verwachten van power management.

Hieronder een overzicht van de meldingen met betrekking to de accu die boven in de status balk van de telefoon kunnen verschijnen:

Batterij is volledig opgeladen. Accu is volledig opgeladen. batterij is bijna leeg. Accu begint leeg te raken.
batterij grotendeels geladen Accu is deels geladen. batterij is leeg. Accu is bijna leeg.
batterij wordt geladen. Accu wordt opgeladen.    


Je kunt het gedrag van Android Power Management beinvloeden door de pm.sleep_mode kernel parameter in te stellen (0,1,2,3,4) in de startup.txt of default.txt:
'4' betekent "wacht op een interrupt", geen verandering in de voedingspanning of kloksnelheid van de ARM11 processor.
'3' betekent "wachten op interrupt en klok terug schakelen", verlaagd voedingspanning en de kloksnelheid van de de ARM11 processor van 300-500MHz naar 20MHz.
'2' betekent "applicaties slapen", de ARM11 processor draait nog steeds, maar is low power mode (en de registers worden bewaard).
'0 of '1' betekent "volledig power off" van de ARM11 processor (registers moet hersteld worden)

Momenteel zijn opties '4 ', '3' en '2 ' geschikt om te gebruiken. Van optie '0' is bekend dat het niet werkt. De meest stabiele optie is '3 ', maar '2' werkt het beste als het van belang is om energie te besparen (ten opzichte van '3 '). Stel de optie in door de opdracht pm.sleep_mode=2 toevoegen aan de cmdline "……" commandoregel in de startup.txt of default.txt.

WIFI Draadloos internet.

WiFi draadloos internet (802.3b/g) werkt en verbeterd steeds meer op Android HTC toestellen. Ik raad je aan om een recente Android build te gebruiken. Als WIFI ingeschakeld is, ondekt Android direct alle beschikbare netwerkwerken.

WIFI netwerken in Android

Houdt er echter rekening mee dat WiFi een echte accu vreter is. Hopelijk wordt het power management snel verbeterd. Tip: In Android Market is een gratis Widget beschikbaar waarmee je met een enkele klik je WIFI verbinding kun in of uitschakelen vanaf je telefoondesktop (beginscherm).

Hieronder een overzicht van de meldingen die boven in het scherm kunnen verschijnen:

Een open wifi netwerk beschikbaar. Open WIFI 802.3B/G netwerk(en) beschikbaar. WIFI netwerk verbonden. Met WIFI 802.3B/G netwerk verbonden.

Extra applicaties in een build activeren of verwijderen.

In verschillende Android builds zitten meer applicaties dan zichtbaar in Android. Bijvoorbeeld Youtube ontbreekt in de 2.01 versie van UTB-Connect. Om die applicaties te kunnen gebruiken moet je naar SDCard\AndroidApps\ browsen (kan vanuit Windows Mobile of met een android file manager, te vinden op Android Market). In de sub mappen vindt je applicaties met de extentie .apk.

Extra applicaties in build activeren

Als je bijvoorbeeld SDCard\AndroidApps\Media\YouTube.apk kopieert naar SDcard\AndroidApps\ en je reboot android dan heb je Youtube ter beschikking. Op deze manier kun je dus applicaties installeren, zonder dat je Android Market gebruikt mits je over de .apk bestanden beschikt. Kijk bv eens op www.androidfreeware.org.

CDMA-netwerk.

CDMA-netwerk ondersteuning (de tegenhanger van GSM, wordt niet gebruikt in Europa gebruikt, maar wel in de VS) blijft een groot probleem bij het porten op HTC toestellen. De CDMA-apparaten (RAPH500/800, DIAM500/800) krijgen niet een goede cellulair netwerk dekking in Android. Er bestaan een paar verspreide kernel builds die een soort van CDMA-ondersteuning bieden, maar ze zijn momenteel verouderd en achterhaald.
Het probleem is dat CDMA telefoons zijn uitgevoerd met hardware waarvoor een apart ontwikkeling traject nodig is. En momenteel wordt er niet ontwikkelt aan CDMA. Hopelijk zal dit snel worden opgelost.

Rondkijken in Android, introductie video.

Ik heb ook een korte introductie video gemaakt van Android 2.01 Eclair:

De video geeft een indruk van het gebruik van Adroid. Hoe de browser werkt, hoe je bookmarks maakt, hoe je een achtergrond instelt, hoe de applicatie killer werkt, hoe Google Maps werkt en hoe Android Market werkt.

Welke functies hebben de toetsen en tabs op een HTC Touch pro?

In de tabel en foto hieronder zijn de toetsen met de bijbehorende functies van een HTC Touch pro weergegeven. Verschillende toetsen hebben een andere functie dan je zou verwachten. Let op: Bij een aantal toetsen geldt dat het indrukken een andere functie is dan het ingedrukt houden.
Ook zijn in het scherm de navigatie tabs van Android weergeven. Bij andere HTC modelen zitten de toetsen nog al eens op andere plekken, maar de afbeelding en de tabel kunnen je helpen de juiste functies te vinden.

1 Aan/Uit toets.
* Drukken: Toestel uitschakelen, Vliegtuigmodes in- of uitschakelen

2 Volume harder toets.
* Drukken: Harder zetten ringtone, media en het spreekvolume.

3 Volume zachter toets.
* Drukken: Zachter zetten ringtone, media en het spreekvolume. Ook voor trillen en stil.

4 Home toets.
* Drukken: Ga naar het begin scherm.
* Ingedrukt houden: Wisselen tussen applicaties.

5 Bel toets.
* Drukken: Kies recente nummer.
* Ingedrukt houden: Start stemgestuurd bellen.

6 Terug toets.
* Drukken: Ga naar het vorige scherm.

7 Bellen beeindige toets.
* Drukken: Zet de display uit of beeindige het bellen.
* Ingedrukt houden: Zet het geluid aan of uit, Airplane mode of zet telefoon uit.

8 Midden toets.
* Drukken: Ga naar settings.
* Ook scrollen en in- of uitzomen.

9 Android Menu tab
* Omhoog of naar beneden schuivem om programma tab openen / sluiten.

10 Notificatie tab
* Omhoog of naar beneden schuiven om notificatie tab openen / sluiten.

11 USB
* Plug in USB voor adb, USB debugging, accu laden.

Mocht je overigens niet de juiste tekens op je scherm krijgen bij het gebruik van je toetsenbord dan kan het zijn dat je een andere toestenbord driver moet laden in je startup.txt (of default.txt). Wijzig physkeyboard=raph naar één van de hieronder opgegeven opties:

Fysieke toetsenbord overzicht:
physkeyboard=fuze
physkeyboard=raph
physkeyboard=nordic_raph
physkeyboard=tilt2
physkeyboard=rhod210
physkeyboard=rhod100_de
physkeyboard=rhod100_fr
physkeyboard=rhod100_it
physkeyboard=rhod100_uk
physkeyboard=rhod100_nordic
physkeyboard=rhod400
physkeyboard=rhod500
physkeyboard=swiss_raph
physkeyboard=german_raph

Bellen en contacten bijhouden in Android.

Als je op de beltoets drukt kun je telefoonummers in toetsen, telefoonummers kiezen uit je contactenlijst of kijken welke gesprekken je gevoerd of gemist hebt.

Bellen met Android. Bellijst in Android

Hieronder een overzicht van de meldingen die over je telefoon kunnen verschijnen boven in het scherm:

telefoon speaker is aan. Telefoonspeaker is aan. tril mode is ingeschakeld. Tril mode is ingeschakeld.
Er vindt een telefoongesprek plaats. Er vindt een telefoongesprek plaats. De telefoon is stil. Telefoonbel is uitgeschakeld.
Er vindt een telefoongesprek plaats middels bluetooth headset. Er vindt een telefoongesprek plaats middels bluetooth headset. Telefoongesprek in de wacht. Telefoongesprek in de wacht.
Gemiste oproepen. Gemiste oproep. Telefoon is doorgeschakeld. Telefoon is doorgeschakeld.
Telefoonmicrofoon staat uit. Telefoonmicrofoon is uitgeschakeld. geen simkaart geplaatst. Geen simkaart geplaatst.

Meldingen en Menu Tab.

Onder en boven in het scherm bevinden zich de Notificatie tab (met meldingen) en de Menu tab (met Applicaties). Je kunt de tabs naar boven of naar beneden schuiven om vervolgens items te kiezen. De meldingen bevatten allerlei zaken waar je mogelijk op wilt reageren, zoals nieuwe mails, binnengekomen sms-en en systeemmeldingen.

Notificatie Tab Android Menu Tab

Hieronder een overzicht van meldingen die boven in het scherm in de statusbalk kunnen verschijnen:

nieuwe tekst of multimedia bericht. Nieuwe tekst of multimedia bericht. gps staat aan. GPS staat aan.
nieuwe gmail boodschap. Nieuwe gmail berichten. ontvang gps data. Ontvangt gps locatie data.
Probleem met tekst of multimedia berichten. Probleem met tekst of multimedia berichten. Nieuw voicemail bericht. Nieuw voicemail bericht.
Nieuwe Google Talk bericht. Nieuw Google Talk bericht. alarm is gezet. Alarm is gezet.
Aanstaande gebeurtenis. Aanstaande gebeurtenis. 3 of meer meldingen wordt niet weergegeven. 3 of meer meldingen wordt niet weergegeven.
Data synchronisatie. Data synchronisatie. Uploaden van data. Uploaden van data vindt plaats.
Probleem met login of synchronisatie. Probleem met login of synchronisatie. Downloaden van data vindt plaats. Downloaden van data vindt plaats.
MicroSD kaart is vol. SD-kaart is vol. Downloaden is klaar. Downloaden is klaar.
Telefoon is verbonden via USB kabel. Telefoon is verbonden via USB kabel. Verbonden met vpn. Verbonden met vpn.
Muziek wordt afgespeeld. Muziek wordt afgespeeld. vpn verbinding verbroken. vpn verbinding verbroken.

Instellingen menu, wisselen tussen applicaties en Android uitschakelen.

Met de home-toest schakel je naar de settings. Er verschijnt dan een context afhankelijk menu onderin het scherm. Met de Aan/Uit toets schakel je naar het begin scherm. Als je de toets langer ingedrukt houdt, verschijnt een venster met applicaties die reeds actief zijn. Met een vinger selecteer je de gewenste applicatie.

Menutoets in Android. Wisselen tussen applicatie in Android. Android uitschakelen.

Als je op de toets bellen beëindigen drukt, kun je kiezen om je telefoon volledig uitschakelen. Ik heb de ervaring dat Android soms blijft hangen in dit venster. De enige remedie is dan om de batterij te verwijderen.

Applicaties installeren met Android Market.

In Android is Market de applicatie waarmee anderen applicaties gezocht, gedownload en geinstalleeerd kunnen worden. Het is te vergelijken met de Apple Store voor iphone. Er worden zowel applicaties door Google als door derde aangeboden. Er zijn gratis applicaties en betaalde. Je kunt zoeken of browsen in verschillende catergorieën, zoals "Communicatie", Financiën", "Gezondheid", "Lifestyle", "Multimedia", "Nieuws" en nog veel meer.

Google Android Market Android Market Instellingen Google Android Market Android Market Catergorieen browse

Als je op de Home toests drukt, verschijnt het instellingen menu. Als je een applicatie gevonden hebt, kun je die direct installeren. (Ik heb geen betaalde applicaties uitgeprobeerd). Vooraf aan de installatie krijg je een beschrijving van de functionaliteit. In het volgende scherm wordt dan aangegeven welke zaken de applicatie binnen Android gebruikt. Dat kan zijn: Contacten, Google Latitude, zoek hirstory, Systeemhulpprogramma's enzovoort. Als je daarmee akkoordt gaat wordt de applicatie op de achtergrond gedownload en geinstalleerd.

Android Market zoeken Google Android Market bevestigen Android Market Bevestigen Google Market Downloads

Bij applicatie die door Google ontwikkelt zijn, staat "Google inc".

Android Market toepassingen beheer Android Market geinstalleerde toepassingen android market toepassing eigenschappen

In het instellingen menu vindt je bij toepassing beheer een overzicht van de met Android Market geinstalleerde applicaties. Je kun hier ook applicaties de-installeren.

Mailen met Gmail.

De Gmail applicatie werkt in Android zoals je verwacht, erg vergelijkbaar met Gmail op een PC. Natuurlijk is het overzicht minder door het kleine scherm, maar de applicatie is erg goed te bedienen.

Gmail berichten Instellingen Gmail Gmail lezen Gmail lezen

Het is mogelijk om meerdere Gmail accounts op één toetsel te gebruiken. Je kun simpel omschakelen door in het instellingen menu "accounts" te kiezen.

Gmail accounts Gmail instellingen

Er zijn verder allerlei zaken in te stellen.

Youtube.

Google Maps.

Google Maps is op de PC natuurlijk al jaren een killer applicatie. In Windows Mobile werkt het ook handig, maar in Android is de bediening een stuk eenvoudiger en de functionaliteit is uitgebreid met Google Search,

Google Maps Google Maps Instellingen

Naast "lagen" instellen zoals kaart en sateliet kun je nu ook verkeer instellen. Je kunt middels Latitude je eigen positie zichtbaar maken voor anderen, maar ook bevrienden contacten terug vinden in maps. Omdat Maps weet waar je bent kun je zoeken naar bedrijfen en instellingen in je directe omgeving. De route planner wordt vast een geduchte concurrent van Tomtom.

Google Maps Zoeken Google Maps Locatie Google Maps Route Plannen

Hoewel GPS positie bepaling niet werkt met de HTC smartphones, is het wel mogelijk om de plaats te bepalen op basis van het mobiele netwerk. De positie is dan op een paar honderd meter nauwkeurig.

Google Calender (Aganda).

Ik werk zelf aan jaren met de Google agenda (Calender). Werkt uitstekend, maar je hebt wel je PC nodig. De web versie in Windows Mobile heb ik nooit echt gebruikt om te plannen, want dat werkt niet handig. Nu die in Aandroid zit ben ik dik te vrede. De functionaliteit is uitstekend.

Android agenda maand overzicht Android Agenda Week overzicht Android agenda dag overzicht

Door op de Home knop te drukken kom je in het instellingen menu. Daar kan je vrij eenvoudig een nieuwe afspraak plannen of een andere agenda openen.

Android Agenda Maand overzicht Instellingen Android agenda nieuwe afspraak

Android Muziek speler.

De Android muziek speler van Android is vrij basic. Je kunt zoeken op "nummer", "artiest" of "album".

Muziek speler Android Muziek speler Albums Android Muziek speler nummers Android

Wat mij tegen viel is dat niet al mijn MP3 bestanden af te spelen zijn. In verschillende geval verscheen de melding dat het media formaat niet ondersteund wordt.

Zoeken met Google Gesture Search.

Een nieuwe applicatie van Google voor Android is Google Gestrure Search. Hij is te downloaden en te installeren via Android Market. De applicatie maakt het mogelijk te zoeken door met de vinger op het scherm te schrijven. Schrijf de letters één voor één op het scherm. Zodra de letter er staat, verplaats hij naar de onderste regel van het scherm en kun je de volgende letter schrijven. Tegelijkertijd zie je het zoekresultaat op je scherm verschijnen. Het zijn items uit je favorieten, contactenlijst, geinstalleerde applicaties en mediabestanden die overeenkomen met de letters op het scherm.

Google Gestrure Search Google Gestrure Search resultaat Instelling Gestrure Search

Schrijffouten kun je herstellen door een horizontale streep van rechts naar links over het scherm te trekken (verwijdert één letter) of een horizontale streep van links naar rechts te trekken (verwijdert het gehele woord). Je kunt overigens vrij eenvoudig instellen door welke onderdelen je Gestrure Search wilt laten zoeken, zie screen shot met "General settings" hierboven.

Het is echt een super applicatie, omdat je hierdoor snel en gemakkelijk kunt zoeken. De handschrift herkenning werkt uitstekend en allerlei soorten schrift worden herkend. Helaas is de applicatie alleen geschikt voor android 2.0 en hoger. Bekijk ook onderstaande video:

Zoeken met Google Goggles.

Google Goggles is nog zo'n super applicatie, maar werkt helaas niet, omdat de camera's van mijn HTC Windows Mobile toestel in Android niet werken. De applicatie maakt het mogelijk om zaken die je fotografeert te vertalen of van een betekenis, uitleg of context te voorzien. Kijk de volgende video voor een impressie:

Installatie Android ongedaan maken.

Sommige mensen willen voordat ze iets installeren eerst weten wat ze moeten doen mochten ze ooit die installatie weer ongedaan willen maken. Voor iedereen die het wil weten: Als je Android uitschakelt (via het uitschakel menu in Android of door de accu even te verwijderen), kun je Windows Mobile weer opnieuw starten. Het enige dat dan gedaan moet is het verwijderen van de installatiebestanden en de door Android aangemaakte bestanden en mappen. Dat kunnen de volgende bestanden zijn:
- data.img
- cache
- FOUND.XXX
-modules-x.xx........tar.gz
Het verwijderen van de bestanden van de SD-kaart (of het interne geheugen) kun je doen met de verkenner van Windows mobile of door je telefoon aan je PC te koppelen met de USB kabel en de bestanden vanaf daar te verwijderen. Nu is Android helemaal verwijderd.

Veel gestelde vragen (FAQ's) en troubleshoot informatie.

Hieronder heb ik vragen en antwoorden op een rijtje gezet die handig kunnen zijn bij troubleshooten van problemen of bij het zoeken van oplossingen.

Vraag: Wat moet ik doen als mijn internet (GPRS/Edge/3G) stopt met werken?
Antwoord: Schakel de vliegtuig mode (Airplane mode) in en uit. Bij het uitzetten van de vliegtuig mode wordt geprobeerd om alle verbindingen weer te maken. Mocht dat niet werken dan moet je de telefoon herstarten.

Vraag: Wat multimedia (Audo / video) codecs ondersteund Android monenteel?
Antwoord: De volgende codecs worden ondersteund:
* Audio: MP3, AAC, AAC +, WAV, MIDI, Real Audio, OGG
* Video: H.264, 3GPP, MPEG4, en Codec 3GP
Zie voor een volledig overzicht de Android Supported Media Formats in de Android Develper Guide.

Vraag: Hoe zet je de telefoon helemaal uit of reboot je een Android smartphone?
Antwoord: Verwijder de accu of druk op de reset knop (als die op het toestel zit). Om Android opnieuw te starten, moet natuurlijk eerst weer Windows Mobile gestart worden. Vervolgens kun je met de haret.exe Android starten, zie Android starten.

Vraag: Waarom geeft Android bij het starten een foutmelding over SD kaart of start Android helemaal niet?
Zorg er voor dat je SD-kaart als FAT32 geformateerd is (zie ook SD kaart voorbereiden op installatie), voordat Android wordt geinstalleerd (let op, je verliest gegevens wanneer je de SD kaart formateerd).
Als de SD-kaart niet (meer) lijkt te werken, probeer dan de volgende opdracht toe te voegen aan aan de regel met het commando set cmdline "……" in de startup.txt of default.txt: "msmsdcc_1bit msmsdcc_fmax = 14000000 msmsdcc_nopwrsave".
Sommige SD-kaarten blijken helemaal niet te werken met Haret.exe. Probeer dan een andere SD-kaart.
Wanneer je de volgende fout bij het starten van haret.exe krijgt: "The file 'HARET' cannot be opened. Either it is not signed with a trusted certificate or one of its components cannot be found. If the problem persists try reinstalling or restoring the file.", De enige oplossing is dan om een harde reset van de telefoon uit te voeren en het toestel terug naar fabrieksinstellingen te brengen.

Vraag: Hoe lang duurt het booten, na 30 minuten zie ik alleen nog maar de screensaver?
Antwoord: De allereerste keer dat je opstart, na de installatie van een nieuwe build, duurt het gemiddeld ongeveer 3 tot 10 minuten voordat je telefoon klaar is. Dat heeft te maken met het aanmaken van het nieuwe data.img filesysteem. Ik heb zelf mee gemaakt dat het langer dan 25 minuten duurde, maar ik dat kwam doordat ik een oude SD-kaart gebruikte die erg langzaam was. Maar als het langer dan 30 minuten duurt en de telefoon dan nog steeds niet up and running is, zou ik zo lang er af en toe wat op het scherm gebeurt gewoon nog even wachten.
Je kunt natuurlijk de reset ook op reset drukken of de batterij even verwijderen als je het te lang vindt duren. Als Android eenmaal een keer goed opgestart is als de volgende keer een stuk sneller gaan.

Vraag: Werkt GPRS in Android?
Antwoord: Ja, het werkt, maar zorg dat je de APN (zie APN voor netwerkverbinding configureren) en de service provider gegevens (zie Provider gegeven) goed hebt ingesteld.

Vraag: Werkt 3G (EDGE, HSDPA en UMTS data connection) in Android?
Antwoord: Ja, werkt voor de meeste toestellen, hoewel sommige sommige builds van Android problemen hebben (waaronder XDA build van 28/02/2010). Zorg dat je de APN (zie APN voor netwerkverbinding configureren) en de service provider gegevens (zie Provider gegeven) goed hebt ingesteld.

Vraag: Werkt de hoofdtelefoonaansluiting?
Antwoord: Ja, maar het moet geactiveerd worden met een speciale opdracht in de startup.txt of default.txt. Voor USB-headset moet je "snd.force_headset = 1" toevoegen en voor een 3,5 mm hoofdtelefoon moet je "snd.force_headset = 2" toevoegen aan de regel met het commando set cmdline "……" in de startup.txt of default.txt.

Vraag: Is het mogelijk om de smartphone via USB aan te sluiten op een PC?
Antwoord: Ja dat kan, maar de telefoon zal niet werken als USB opslag device. Je kunt wel laden via USB en je kunt debuggen, maar je hebt helaas geen toegang tot de bestanden.

Vraag: Ik kan geen SMS versturen, waarom niet?
Antwoord: Sommige mensen hebben problemen met het verzenden van SMS. Hier is misschien een oplossing (maar het is gemeld dat het niet altijd werk):
Controleer de bestaande SMSC SMS (center) instellingen in Windows Mobile: Instellingen - Telefoon - Services - Voice Mail en SMS-berichten.
Er moet zoiets staan als: +31 XXXXXXXXX (31 vanuit gaande dat je een Nederlandse service provider hebt, XXXXXXX is de rest van het SMSC-nummer)
Verwijder het "+"-symbool en te vervangen door "00" in dat veld en klik op OK in de rechterbovenhoek van het scherm.
Open SMS Center opnieuw en controleer of het correct opgeslagen is. Test SMS versturen in Windows Mobile. Start Android en probeer het verzenden van SMS!

Vraag: Wake-on-call werkt niet, hoe kan dat?
Antwoord: Als de telefoon niet "wakker" wordt wanneer er gebeld wordt, voeg dan de volgende opdracht toe aan de regel met het commando set cmdline "……" in de startup.txt of default.txt:
pm.sleep_mode = 2

Vraag; Ik heb problemen met ringtones, waarom?
Antwoord: Dat is vermoedelijk veroorzaakt door de mediascanner (als gevolg van het ontdekken van een bestandsnamen met niet nederlandse tekens). De beste optie is het om de SD-kaart te wissen, voordat je Android installeert. Of je moet er op een andere manier voor zorgen dat er geen vreemde karakter in de bestandsnamen zitten bestandsnamen, zie ook guide to have ringtones and notifications back.

Vraag: Wifi verbinding komt niet tot stand of verbreekt soms spontaan. Wat kan ik er aan doen?
Antwoord: Bij sommige (oudere) Android builds is Wifi niet stabiel. Om er voor te zorgen dat Wifi beter werkt, kun je proberen of het helpt als je een vast MAC-adres instelt. Je moet daartoe een opdracht toevoegen aan de cmdline "……" commandoregel in de startup.txt of default.txt:
wifi.mac = XX: XX: XX: XX: XX: XX
bijvoorbeeld:
wifi.mac = 12:34:56:78:90:12
"geldig" adres zijn. Voor het verkrijgen van het juiste MAC-adres, kun je in Windows Mobile kijken bij de draadlozen instellingen.

Vraag: De instructie bij de Android build meldt dat GPS positiebepaling niet werkt, maar Google Maps toont mijn locatie?
Antwoord: Een Android smartphone zal gebruik maken van een GPS of kies de dichtstbijzijnde mobiele-telefoonmasten. Omdat GPS momenteel nog niet op alle HTC Windows toestellen met een Android build werkt, wordt je positie bepaald door mobiele-telefoonmasten. Dus als het laat zien uw locatie, dat is het plukken uw dichtstbijzijnde Cell Tower naar waar je bent. Dit is beter dan niets, zeker totdat de GPS werkt, maar het is in het geheel niet zo precies.
Vanaf Google Maps 4.0 (te update via Android Market) is het mogelijk om ook via WIFI je positie te bepalen. Dat is alweer een stuk nauwkeuriger als via mobiele-telefoonmasten. Google heeft bij het maken van foto's voor Google Maps Street View direct vast gesteld welke WIFI netwerken er zijn en daar wordt voor positie bepaling gebruik van gemaakt. Maar je moet dan wel WIFI inschakelen, hetgeen een accu vreter is.

Vraag: Waarom verschijnt de melding 'Applicatie (xxxxxx) reageert niet: Forceer Sluiten of Wacht' regelmatig op het scherm.
Antwoord: Klik op wachten. De precieze oorzaak is onduidelijk, maar het waarschijnlijk heet het verband met de lage snelheid van de SD-kaart waardoor de applcatie-responstijden te traag zijn voor Android. Dit lijkt vaker te gebeuren vlak na het opstarten of als de telefoon net wakker wordt en bezig is met het uitvoeren van taken in de achtergrond.

Vraag: Ik heb net Android geinstalleerd en ik merk dat ik het scherm op een andere plaats dan aangegeven moet aanraken, voordat het reageert. Wat is er aan de hand?
Vermoedelijk heb je de kalibratie niet goed uitgevoerd. Het kan ook zijn dat bij deze android build een kalibratie file wordt meegeleverd die niet geschikt is voor je toestel. Voer de kalibratie opnieuw uit, zie vraag hieronder.

Vraag: Ik heb het kalibreren van het touchscreen niet goed uitgevoerd, hoe kan ik opnieuw het kalibreren?
Antwoord: Het touchscreen is tijdens het kalibreren uiterst gevoelig. Het kalibreren gaat gemakkelijk fout. Het is erg makkelijk, als je niet voorzichtig bent, om per ongeluk één van de kalibreerpunten op het scherm te missen. Om de kalibratie opnieuw uit te voeren, moet je de teleffon opnieuw opstarten. Verwijder vervolgens vanuit Windows Mobile het kalibratie bestand (ts-calibration of calibration), die meestal in de root van je storage kaart staat. Volgende keer dat je Android start middels de Haret.exe zal Android opnieuw vragen om de kalibratie uit te voeren. Probeer het maar eens met een voorzichtige tik met de stylus, zodat je het kalibreer punt goed raakt.

Vraag: Mijn telefoon start niet op, zelfs als ik alle aanwijzingen opgevolgd heb?
Antwoord: Helaas kan niemand zien wat er met je telefoon mis is, behalve jij. Voor degene met problemen tijdens het starten: het is een goede gewoonte om helemaal overnieuw te beginnen als je niet weet wat er aan de hand is. Ik raad je aan om alle Android mappen en bestanden te verwijderen. Verwijder ook zeker het bestand data.img en de cache directory (vanuit Windows Mobile). In sommige gevallen gaat het alleen werken wanneer je de SD-kaart opnieuw formateert. Probeer ook eens een andere Android build van een andere maker of een ander datum.

Vraag: Hoe kan je bestanden kopieren tussen de Android filesystemen en de SD kaart.
Antwoord: Er zijn diverse file managers (soort verkenner) beschikbaar voor Android. Een paar voorbeelden van file managers zijn: ASTRO, IO bestandsbeheer en Linda. Ze zijn via Android Market te downloaden en te installeren. Een hele handige file manager is aFile. Deze maakt het mogelijk om bestanden via WIFI tussen je telefoon en PC te sturen. Naast dat hij vanuit Android te bedienen is, kun je hem ook bedienen vanuit een webbrowser van je PC. Je krijgt een URL (zoiets als: http://192.168.1.33:8888) van de aFile service die op je telefoon draait. Die URL moet je in de browser van je PC invullen.

Vraag: De telefoon geeft aan dat de accu in een paar minuten van 60% naar 10% lading is gegaan! Hoe kan dat? Een moment later is de accu weer op 59% lading.
Anwoord: Momenteel kun je niet gewoon vertrouwen op de door Android aangeduide "accu/batterij capaciteit". De ontwikkelaars zijn zich hiervan bewust. Het vrij moeilijk om in te schatten hoe lang het gebruik nog is, omdat dit nauw samenhangt met het verbruik van alle onderdelen van de telefoon. Per type telefoon is het verbruik verschillend en afhankelijk hoe goed Power Management is afgestemd op de hardware. Android gaat uit van een bepaald verbruik per ingeschakeld onderdeel en omdat dat vaak anders is dan de werkelijkheid geeft de inschatting van het verbruik een verkeerd beeld.br/>Onthoud dat Android kan afsluiten wanneer het denkt dat de accu bijna leeg is (low battery), ook als je telefoon ongebruikt ergens ligt met een nog redelijk volle accu.

Vraag: Waarom gaat de accu van mijn HTC Android toestel zo snel leeg?
Antwoord: Er zitten verschillende hardwarecomponenten in een telefoon, zoals een CPU, geheugen, Radio chips (voor telefoon), WiFi-chips, bluetoooth-chips, GPS chips, versnellingsmeter, lichtsensor, LCD met verlichting, FM-radio, audio-chips, enz. Ze verbruiken allemaal energie als ze actief zijn en waarschijnlijk teveel indien het gebruik niet geoptimaliseerd is.
Langzaam maar zeker, zoals de ontwikkeling van Android zal gaan, zullen veel van deze componenten volledig worden ondersteund, maar op het moment, "werken" verschillende componenten niet optimaal. Dat kan betekenen dat ze harder werken dan nodig of dat ze gewoon niet worden uitgeschakeld wanneer ze niet nodig zijn.
Daarnaast is het mogelijk dat bepaalde processen (systeem of gebruiker applicatie's) onnodig draaien, hetgeen een hoop accu verbruiken veroorzaakt. Bijvoorbeeld: Animated Wallpaper, klok animatie's, Google Sync communicatie, wifi zoeken, enzovoort.

Vraag: Waarom wordt mijn telefoon zo warm?
Antwoord: Dit heeft voornamelijk te maken WiFi en het opladen van het toestel. Beide zorgen voor een veel hoger energieverbruik. De combinatie geeft het gevoel dat het toestel veel te warm wordt.

Vraag: Waarom blijf de achtergrondverlichting van het scherm altijd branden?
Antwoord: Er zijn problemen bekent met dat de achtergrondverlichting blijft branden, zelfs wanneer de telefoon in slaap stand staat. Ook de achtergrondverlichting van de navigatietoetsen aan de onderkant van de voorzijde kan blijven branden. Uiteraard is dit een echte batterij vreter! Om dit te verhelpen, moeten in Windows Mobile de Automatische Dim instellingen aanpassen. Ga vanuit Windows Mobile naar:
Start - Instellingen - SYSTEEM - POWER - BACKLIGHT
Verwijder de vinkjes voor:
- Schermverlichting automatisch aanpassen
- Dim achtergrondverlichting indien het apparaat niet wordt gebruikt.
- Dim achtergrondverlichting wanneer apparaat niet wordt gebruikt.
Dit moet er voor zorgen dat de achtergrondverlichting nu niet meer aanblijft!

Vraag: Welke browser(s) kunnen momenteel met Android gebruikt worden?
Antwoord: De default Android browser is gebaseerd op een open source Webkit engine, die in de basis dezelfde code gebruikt als de Google Chrome browser.
Daarnaast zijn de volgende browsers beschikbaar voor Android:
* Dolphin.
* Opera mini.
* Steel.
Ook Mozilla komt binnenkort met een firefox variant browser voor android. Waarschijnlijk onder de naam Fennec. Alle browsers zijn via Google Market te downloaden en installeren.

Vraag: Is er een Flashplayer voor Android?
Adobe Flashplayer is sinds begin 2010 voor Android 2.1 en hoger beschikbaar. Helaas zijn veel oude toestellen (waaronder mijn HTC touch pro) te langzaam om de flash player te gebruiken. Het toestel bevriest zodra je web pagina's met flash wilt bekijken. Hier kun je bij adobe de pre-release downloaden.

Vraag: Is er een PDF reader voor Android?
Antwoord: Ja, er zijn diverse PDF reader via Google Market te downloaden. Ook een goede PDF viewer is Android Multireader, maar die is helaas niet te downloaden via Google Market. Adobe zelf heeft nu de acrobat PDF reader beschikbaar en is tevens beschikbaar in Android Market..

Vraag: Kun je ook browsen in Google Android Market vanaf een PC?
Antwoord: Ja, dat kan via www.android.com/market, maar de mogelijkheden zijn dan erg beperkt. Je kan niet prettig bladeren en zoeken. Twee goede alternatieve hiervoor zijn: Androlib en Cyrket. Beide zijn overzichtelijk en goed leesbaar.

Links.

www.google.com/mobile/android Het main portal van Google voor Android voor eindgebruikers.
www.android.com Het main portal van Google voor Android voor ontwikkelaars en Android partners..
www.google.com/support/android Google Support center voor Android Nexus One
xda-developers.com Deze site is de grootste ontwikkel community als het gaat om het ontwikkelen van software op mobiele devices en smartphone.
forum.xda-developers.com Dit is de hoofdpagina van het forum bij xda-developers.com. Nagenoeg elk type telefoon heeft hier een sub forum en het betreft zowel de ontwikkeling van mobile OS-en (Windows Mobile, Android en andere telefoon roms) als applicaties op telefoons.
forum.xda-developers.com/showthread.php?t=621498 Android 2.01 Eclair pagina op XDA-Developers met allerlei info over de installatie op verschillende HTC toestellen.
forum.xda-developers.com/EclairUpdate Interessante forum thread over ervaringen met Android Eclair op verschillende toestellen.
wiki.xda-developers.com/RaphaelEclair Deze pagina op xda-developers.com is gewijd aan de ontwikkeling van Android 2.01 en 2.1 (Eclair).
wiki.xda-developers.com/RaphaelDonut Deze pagina op xda-developers.com is gewijd aan de ontwikkeling van Android 1.6 (Donut).
wiki.xda-developers.com/RaphaelLinux Deze wiki pagina geeft de voortgang van de ontwikkeling weer van Android op Raphael (HTC Touch pro) en Diamand toestellen weer bij xda-developers.com.
wiki.xda-developers.com/BlackstoneLinux Deze wiki pagina volgt de ontwikkelingen rond zowel Linux als Android op AKA HTC T828X / HTC Touch HD (Blackstone) toestellen.
wiki.xda-developers.com/TOPAZ_ANDROID Op deze wiki paginga wordt de voortgang van Android weergegeven voor de HTC Touch Diamond2, T-Mobile MDA Compact V, HTC T535X, AT&T HTC Pure (Topaz) telefoons.
connect-utb.com Blog site voor het porten van o.a. Android op HTC smartphones.
htc-android.com HTC-Android is het forum van de Connect-UTB community.
connect-utb.com/helpcenter Connect-UTB project porting help center voor hulp bij de installatie van Android op HTC mobiele telefoons.
sourceforge.net/apps/trac/androidhtc/wiki/WikiStart Android on HTC is een project op Sourceforge waar gewerkt wordt aan het porten van Android op de HTC Vogue.
glemsom.anapnea.net/android Site waar automatisch gegenereerde Android kernels for HTC Diamond, HTC Touch pro - Raphael and HTC Touch - Blackstone aangeboden worden.
androidcommunity.com Een gecombineerde Android blog (met veel nieuws, reviews, ect), forum en webwinkel.
www.androidonhtc.com/start Blog en Wiki pagina over het installaren van Android op HTC toestellen.
www.androidclub.nl Nederlandstalige Blog site met vanalles over Android.
Mobilyz.com Android items op Mobilyz.com, nederlandstalig portal voor smartphones. Met reviews, product beschrijvingen, nieuws en achtergronden,
www.androidworld.nl AndroidWolrd.nl is een blog site en forum van een collectief van bloggers. Veel nieuws, tips en koopinformatie.
www.androidplanet.nl Android Planet is een Nederlandstalige site van Jean-Paul Horn met allerlei nieuws (en koop informatie) over Android toestellen en software.
www.htcforum.nl Een Nederlandstalig forum over HTC toestellen met ruime aandacht voor Android op HTC toestellen.
android.startpagina.nl Android startpagina met links naar vele schillende interessante sites.
android.2link.be Nederlandstalige startpagina over Android.
google-android.startkabel.nl Nederlandstalige startpagina over Android.
www.htc-hd2.com/tweaks/android-installeren-op-de-htc-hd2-tutorial Een koopsite geheel gericht op de LEO HD2 met een tutorial voor de installatie van Android.
android-gsm.info Op Android-gsm.info vindt je het laatste nieuws rondom gsm-toestellen, tablets en applicaties die draaien op het Google OS Android.
www.android-x86.org Heel wat anders: Deze site biedt alles wat je nodig hebt om Android te installeren op notebooks, laptops en netbooks. Brede hardware ondersteuning voor alle android versies.

Android Woordenlijst.

ADB - is een onderdeel van de SDK waarmee je commando's tegen een Android toestel uitvoerd in plaats van het gebruik van de terminal op de telefoon zelf.

Android OS - Net als Windows Mobile, maar gebaseerd op een Linux kernel en met een op Java gebaseerde front-end.

Apps2SD - Toepassingen verplaatst naar uw SD-kaart in plaats van intern geheugen. Sommige mensen willen de extra ruimte, sommige mensen niet willen gedoe met de compartimentering.

Bootloader - de SPL en IPL van een flash-apparaat. Zie de beschrijving hier.

Cupcake - een ontwikkeling tak van de Android besturingssysteem dat vele verbeteringen die is opgegaan in de master-versie van Android en is vrijgegeven voor telefoons onder versie nummer Android 1.5.

File system - er zijn vele. Het is eigenlijk een specifieke manier van het organiseren van gegevens op een partitie. FAT (32) is over het algemeen Windows, Linux ext2 is over het algemeen. Dit is niet een harde en snelle regel, maar het meest voor in verband met wat je hier zult zien.

Linux - Open Source besturingssysteem gebruikt in plaats van Windows XP / Vista, Mac OSX enz. .. het is gratis.

Nandroid - een utility, toegankelijk via recovery mode, waarmee u een backup van je telefoon en herstel van de exacte staat op back-up.

Open Source - Gratis en open source software, ook F / OSS, FOSS, of FLOSS (Free / Libre / Open Source Software) is software die vrijelijk en is beschikbaar voor het recht van gebruikers om te studeren, verandering te verlenen en te verbeteren het ontwerp door de beschikbaarheid van de broncode.

OS - Operation System. Hiermee wordt besturingsysteem van een telefoon aangeduidt. Het is de softwarelaag die helemaal is afgestemd op de hardware en de basis functies van de telefoon biedt. Boven op het OS kunnen weer applicaties geinstalleerd worden, zoals een Java gebruikers interface (GUI).

Partition - net als de partities die aparte kamers in een kantoor, een partitie scheidt delen van een schijf.

Root (zoals in toegang) - root is als de administrator account op een windows machine (ook wel aangeduid als su, of superuser). Hiermee kunt u volledige toegang tot het onderliggende OS van een Linux gebaseerde machine heeft of unix. Voor de Android, maakt het voor het gebruik van thema's, eigen back-up functionaliteit, handmatig selecteren welke apps kan gebruiken root toegang, auto-roteren scherm, multi-touch in de browser, bewegende toepassingen / caches om de SD-kaart enz. ..

Root (zoals in locatie) - de 'root' van een map of schijf is de bovenste deel van die locatie. In Windows, C: \ is de 'root' van uw harde schijf. De 'root' van uw SD-kaart betekent gewoon je nog niet verhuisd naar eventuele submappen.

Scripts - scripts zijn tekstbestanden die bevatten een lijst van commando's uit te voeren. In plaats van te typen elke opdracht uit meerdere keren, kan een script uitgevoerd worden die zullen leiden alle stappen die in het script.
Android SDK (System Developer's Kit) - Dit omvat alle tools (sans fastboot) dat een ontwikkelaar moet aanvragen voor de G1 te creëren. Het heeft ook tools voor interactie met de telefoon via een command line (ADB).

Shell - (ook gehoord als terminal, bash, command line) Dit is een losse definitie, maar het is eigenlijk een opdrachtregel om specifieke acties tegen het OS draaien.

SPL (Secondary Program Loader) - Je krijgt de SPL door te oordelen de knop 'camera', terwijl aandrijft op uw telefoon. Dit is waar u flash NBH beelden. Zie bootloader hierboven.

About: Over deze site.

Pages viewed: Bekijk waar bezoeker vandaan komen op Clustermaps.com title= Ik heb deze pagina opgezet om voor mezelf alles mbt Android op HTC smartphones op een rijtje te zetten. Maar zeker ook om anderen enthousist te maken voor Android.

Er zitten geen commerciele bedoelingen achter deze site. Deze site is niet verbonden met HTC©, Google© of Android© op wat voor manier dan ook. Dit is een onafhankelijke site gemaakt door een fan van HTC telefoons en van Google Android. HTC© en Google© zijn op zich zelf staande handelsmerken die geen sponsor van deze site zijn of deze site onderschrijven.

De aanwijzingen en tips die ik op deze site geef zijn geheel voor je eigen risico. Ik accepteer geen enkele aansprakelijkheid in geval van schade aan apparatuur, software of wat dan ook.

Als je vragen, aanvullingen of verbeteringen hebt mbt dit onderwerp kun je contact op nemen door te emailen naar: droid.on.htc@gmail.com

Deze pagina is het laatst bijgewerkt 10 maart 2011.