Is Jugendstil hetzelfde als Art Nouveau
  De kunststroming die z’n hoogtepunt in Europa en Noord-Amerika had tussen ongeveer 1890 en 1915 luisterde naar verschillende namen. In Duitsland was het Jugendstil. Genoemd naar het vernieuwende tijdschrift Die Jugend. In Frankrijk was het Art Nouveau, naar de Salon de l’Art Nouveau. In Spanje droeg het de naam Modernisme, in Oostenrijk was het de Secessionstijl. In Nederland werd het een tijdje Nieuwe Kunst genoemd. Ook soms wel spottend de slaoliestijl. Dit vanwege het werk (inderdaad, een affiche voor slaolie) dat de graficus/schilder Jan Toorop maakte voor de firma Calvé. Allemaal verschillende namen voor een en dezelfde kunststroming. Maar, dat betekent niet dat de Jugendstil, in Praag bijvoorbeeld, er hetzelfde uitziet als in Brussel. In Praag wortelt de Jugendstil stevig in de barokke geschiedenis. En dat is te zien. In Brussel zien we een veel frivolere, luchtiger Jugendstil. Elk land z’n eigen karakteristiek. De Jugendstil was een compleet nieuwe stijl, met nieuwe ideeën, nieuwe technieken en nieuwe uitingsvormen. De Jugendstil zette zich af tegen de verschillende neo-stijlen van de 19de eeuw.

Wanneer was de Jugendstil
  Van een kunststroming is het altijd lastig om een precieze begin- en einddatum te noemen. Vooraf zijn er al ontwikkelingen gaande in de maatschappij zelf, ideeën kristalliseren zich, kunstenaars die elkaar beïnvloeden, geld dat beschikbaar is, et cetera. Als de voorgeschiedenis op deze manier bekeken wordt, moet de Arts & Crafts beweging uit Engeland al genoemd worden. Een initiatief van de kunstenaar William Morris. Hij wilde het ambachtelijk vervaardigde product weer in ere herstellen. Ook zag hij graag het onderscheid tussen kunst en toegepaste kunst verdwijnen. We schrijven hier 1850, rond de industriële revolutie dus. Ook was er rond dezelfde tijd in Oostenrijk een identieke beweging gaande: de Wiener Werkstätte. Wie was er het eerst? Het is vergelijkbaar met de uitvinding van de boekdrukkunst: zowel Haarlem als Mainz claimen deze ontdekking… Het hing in de lucht, kunnen we zeggen. Als begin wordt meestal 1890/1895 genoemd. Het eind van een stroming houdt ook vaak verband met maatschappelijke omstandigheden. Bij de Jugendstil was dat het begin van de Eerste Wereldoorlog, 1914. Vernieuwende, versierende kunst had even geen prioriteit.

Wie
  Bekende Jugendstilkunstenaars. De onderverdeling in disciplines is een lastige: Berlage, Gaudi en Horta bijvoorbeeld, tekenden niet enkel een huis. Ze ontwierpen gebouwen waarvan buitenkant en interieur een eenheid vormden. Ook het meubilair en het tuinhek werden opgenomen in het ontwerp. Het was hen niet te doen om louter decoratie: het uiterlijk van een gebouw moest een afspiegeling zijn van de eisen die de ruimtes stellen. Hiermee legt de Jugendstil de basis voor latere functionele architectuur.

architecten: HP Berlage (Nederland), Victor Horta (België),
Antoni Gaudi (Spanje), Hector Guimard (Frankrijk), Peter Behrens (Duitsland), Charles Rennie Mackintosh (Schotland),
schilders: Alfons Mucha (Tsjechië), Jan Toorop (Nederland),
meubelontwerper: Henri van der Velde (België)

Wat
   Jugendstil heeft vele gezichten, laat zich lastig in 1 definitie vatten. Jugendstil wilde vooral versierend bezig zijn. Dat was geen nieuwe opvatting. Maar de uitvoering was dat wel. Sierlijk, elegant, harmonisch - dat zijn enkele trefwoorden. De vloeiende lijn, het gestileerde element, dat was Jugendstil. Deze stijl kun je makkelijk herkennen aan de motieven: de pauw, de fazant, de bloem, de rank, de vrouw. Twee soorten versieringen zijn er grofweg te onderscheiden in deze stijl: de vegetatieve of florale en de geometrische.

De Jugendstilers waren ook de eersten die het begrip huisstijl nogal letterlijk namen. Zij gingen uit van een totaal concept. Voor de opdrachtgever ontwierpen ze niet enkel het huis, maar ook de tafels, stoelen, wandmeubels, tuinhekjes, kandelaars, serviezen, bestek, wandtapijten, glas-in-lood ramen, grafiek, schilderijen - tot een eigen lettertype toe. Alles even gestileerd en in harmonie met elkaar. Van alle markten thuis dus: toegepaste kunst. Alles werd mee opgenomen in het ontwerp. Het was de Jugendstil niet te doen om louter decoratie: het uiterlijk van een gebouw moest de afspiegeling zijn van de eisen die de ruimtes stelden. Hiermee legde de Jugendstil de basis voor de latere functionele architectuur. Maar rond de vorige eeuwwisseling was de Jugendstil het meest te vinden bij de middenstand (winkelpuien) en bij de gegoede burgerij. Voor de duidelijkheid: er zijn dus huizen die geheel in Jugendstilstijl zijn gebouwd, maar vaak is er sprake van Jugendstilversieringen op panden in een oudere stijl. In Deventer komen we beide soorten tegen.

Welke materialen
   Veel Jugendstilkunstwerken zijn makkelijk te herkennen aan het materiaalgebruik. De Jugendstilkunstenaars maakten vaak gebruik van nieuwe materialen en technieken. Glas, ijzer, staal en machinale baksteen bijvoorbeeld. Smeedijzer werd ook veel toegepast evenals keramiek: geglazuurde tegeltjes. Glas-in-lood was ook erg in zwang.

Waar
Jugendstil in Deventer, het is er wel, of moeten we zeggen, het is er nog ...
Plaatsen Nederland met meer Jugendstil zijn bijv.: Den Haag, Zwolle, Kampen en Apeldoorn . En natuurlijk is er de prachtige villa Rams Woerthe in Steenwijk.

In het buitenland zijn bekende Jugenstilsteden natuurlijk Brussel en Antwerpen, Parijs, Wenen en Praag. Maar ook minder voor de hand liggende steden als Glasgow, Riga, Chicago, Nancy, Boedapest en Darmstadt hebben veel moois op dit gebied.

home top

laatst bijgewerkt op: 26.06.2007