StartpaginaMachtspositie van een trainer...
"Macht is een noodzakelijke voorwaarde om iets vorm te geven. Zonder macht kun je de beste ideeen hebben, maar niet verbeteren."
Het woord ‘macht’ heeft voor velen een wat wrange bijsmaak. Toch is macht een diepgewortelde en normale menselijke eigenschap waar iedereen bijna dagelijks mee te maken heeft. Wij gaan allen, bewust of onbewust, met macht om. In de theorie is de scheiding tussen macht en gezag duidelijk aangebracht, maar in de praktijk ziet men vaak een grensvervaging
Het hebben van macht hangt af van een aantal factoren, zoals lichamelijke kracht, geestelijke en lichamelijke gezondheid, opleiding, afkomst, uiterlijk, geslacht, waarden en normen, relatie tussen trainer en sporter. Vaak is het een combinatie van deze en andere factoren die in sterke mate bepaalt hoeveel macht iemand heeft. Macht heeft in onze samenleving een negatieve betekenis, met als positieve tegenhanger: gezag. Een definitie van macht zou kunnen zijn: De mogelijkheid om gedragingen van anderen te bepalen, overeenkomstig de bedoeling van de machthebber en ongeacht de instemming van de machtsmindere.
Gezag onderscheidt zich van macht doordat bij gezag de instemming van de machtsmindere wezenlijk is. Gezag wordt gezien als een specifieke vorm van macht. Gezag wordt dan ook gedefinieerd als: De mogelijkheid om gedragingen van anderen te bepalen overeenkomstig de bedoeling van de macht(gezag)hebber en met instemming van de machts(gezag)mindere.
We spreken dus van gezag wanneer de machtsmindere de macht als juist en rechtvaardig ervaart. Bij gezag is veel meer sprake van argumentatie en overreding, terwijl macht bindend is en er zo nodig machtsmiddelen zijn.
Ook trainers kunnen hun machtsaanspraken kracht bijzetten met behulp van een bepaald machtsmiddel. De hieronder genoemde machtsmiddelen worden besproken naar de wijze waarop ze dagelijks tijdens trainingen door trainers worden toegepast.
Trainers oefenen een deel van hun macht uit via regels. Er zijn verschillende soorten regels, namelijk:
Naast verscheidene geschreven regels bestaan er veel ongeschreven regels: ‘normen’waarop trainers zich orienteren. Veel normen die trainers stellen komen voort uit de beroepsopvatting. Zo kan een trainer eisen stellen aan de persoonlijke hygiene en de sporters verzoeken zich na de trainingen te douchen.
Bij deze vorm gaat het om straffen of belonen van de sporters als reactie op zijn of haar gedrag. Middelen waarmee gestraft of beloond kan worden, zijn bijvoorbeeld:
Deze vorm wordt soms gebruikt in een situatie van tijdsdruk of het doorzetten van iets (doel). Bij het gebruik van macht door manipulatie wordt gedreigd met sancties. Bijvoorbeeld: een turnster durft ineens een onderdeel niet meer te turnen. De trainer kan dan reageren met: ‘wil je nog Nederlands kampioen worden of niet?’
Een deel van de dagelijkse machtsuitoefening door trainers verloopt via deskundigheid. Een trainer heeft een opleiding gevolgd om les te mogen geven. Tijdens deze opleiding is hij kundig gemaakt voor een bepaalde doelgroep. Maar ook door ervaring kan een trainer veel deskundigheid bezitten. Beinvloeding op basis van deskundigheid kan over en weer respect en een gevoel van gelijkwaardigheid geven. Trainers suggereren wel eens deskundigheid die ze niet hebben, om daar dan weer goedkoop macht uit te kunnen putten.
Er zijn veel middelen om macht uit te oefenen. De hierboven genoemde middelen kunnen door trainers worden toegepast. Het blijkt dat de positie van de trainer veel macht met zich mee kan brengen. Uiteraard is dit niet vanzelfsprekend.
(Artikel uit het bondsturnblad van de KNGB)
Startpagina