Sporten helpt tegen geestelijke dip.
Voor het plaatsen van dit stukje hebben we toestemming van auteur Renate Zoutberg. Voor het blad Spits plaatste zij op woensdag 10 april 2002 onderstaand artikel in dit krantje.
Een rondje joggen in het park is niet
alleen goed voor lijf en leden, ook de geest knapt ervan op. Hoewel de
wetenschap hiervoor summier bewijs heeft, werken heel wat psychiatrische patiënten
zich in het zweet. Op advies van
de behandelend arts of therapeut. Dus, voor wie het even niet ziet zitten: kom
uit die stoel en beweeg!
AMSTERDAM -- Ze lopen wekelijks, soms twee
keer per week, een rondje om het sportpark De Schothorst in Amersfoort. Lydia
(34), Roel (35) en Paula (37) doen dit al een paar jaar en niet zozeer om het
lijf, maar juist de geest in conditie te krijgen. Alledrie lijden ze aan
ernstige psychische klachten, waarvoor ze in therapie zijn geweest en
medicijnen hebben geslikt. Via Zon & Schild, een psychiatrisch centrum in
Amersfoort, werden ze tot lichamelijke activiteit verplicht en inmiddels lopen
ze alweer een paar
jaar mee. Het doet ze goed, ziet trainer en bewegingstherapeut Mik Borsten uit
Amersfoort. Hij werkt bij Zon & Schild en staat aan het hoofd van de
Stichting Gezond Verstand (SGV), een organisatie die sportactiviteiten op touw
zet voor (ex-)psychiatrische patiënten. Er zijn veel meer organisaties in
Nederland die lichamelijke arbeid voorschrijven aan patiënten. Bij veel
psychiatrische afdelingen van algemene ziekenhuizen (PAAZ) en psychiatrische
klinieken moeten mensen dagelijks minimaal een rondje om. Maar ook wie niet is
opgenomen kan een bewegingstraject voor de geest volgen. Bij Bofit
bijvoorbeeld, een organisatie in Haarlem die mensen begeleidt met een burn-out,
of bij Riagg's. Psycho-medisch centrum Parnassia in Den
Haag biedt depressieve jongeren de cursus Fit uit je dip. Dat houdt tien weken
een paar uur per week te klimmen, skaten of mountainbiken in om de stemming
weer op te vijzelen. En er zijn ook internetorganisaties die sport adviseren
om de dip te verdrijven, zoals Webfit.nl dat sport en geestelijke gezondheid
promoot. Dat sport kan helpen tegen psychische
ongemakken is niet nieuw. Al in de jaren zeventig ontdekten de Amerikanen dat
looptherapie somberheidsklachten verminderde bij mensen met een depressie.
Bewegingswetenschapper Ruud Bosscher van de Vrije Universiteit in
Amsterdam deed begin jaren negentig onderzoek naar deze zogeheten
Runningtherapie. Hierbij volgde de ene helft van de groep therapie in
combinatie met medicijnen en de andere helft wekelijks looptraining. Ruim
zestig procent van de bewegingsgroep knapte op van de lichamelijke activiteit.
Chemisch proces
Volgens Bosscher zou dit kunnen worden verklaard uit een chemisch proces dat
zich in het lichaam afspeelt bij beweging. ,,Bij het sporten komen
beta-endorfinen vrij, stoffen die kunnen zorgen voor een goed gevoel. Onder
hardlopers wordt dit effect wel runner's high genoemd, het gevoel dat opeens
alles vanzelf gaat, zonder moeite, zonder pijngevoel. Endorfinen
behoren tot de neurotransmitters in ons lichaam, dit zijn stoffen die in de
hersenen zorgen voor een goede geleiding van elektrische prikkels. Bij een
depressie kan die neurotransmitterhuishouding als het ware van slag zijn.
Het lijkt erop dat mensen die neerslachtig zijn, een chronisch verhoogde
concentratie van deze beta-endorfinen hebben. Zónder het bijbehorende
plezierige gevoel dat wel optreedt wanneer het lichaam er vanuit een laag
basisniveau opeens meer van produceert. Lichamelijke training helpt bij het
herstel van deze ontregeling, waardoor een grotere emotionele stabiliteit
zou kunnen ontstaan.'' Zou kunnen, benadrukt Bosscher, want het bewijs dat
sporten hiermee het antwoord is op veel psychische ongemakken, is volgens hem
nog niet geleverd. ,,Er is meer onderzoek nodig om vast te stellen wie baat
heeft bij beweging en wie meer baat heeft bij medicijnen of gesprekstherapie.
Misschien bestaat er wel een optimale combinatie.''
Borsten houdt het erop dat sporten in elk geval zelfvertrouwen geeft. Want
mensen die zo somber zijn dat ze nauwelijks tot een wandeling naar de
brievenbus te bewegen zijn, voelen zich al stukken beter als ze een geslaagde
poging tot sporten hebben ondernomen.
Negatieve spiraal
Volgens John van Heel, mental coach bij de organisatie Webfit, helpt sporten
een negatieve spiraal te doorbreken waarin mensen met geestelijke problemen
soms zitten. Mee eens, zegt Borsten. Getuige zijn hardloopgroep, waar Roel,
Paula en Lydia deel van uitmaken. "Het kost ze weliswaar iets meer tijd,
maar ze voelen zich steeds een stukje beter als ze hebben
gelopen.'' Roel bevestigt dat: ,,Ik heb de neiging om me te verstoppen als
het slechter gaat. Door te lopen doorbreek ik die negatieve spiraal en
ik bouw meer zelfvertrouwen op.'' Lydia, die herstelt van een burn-out en een
postnatale depressie, herkent dat gevoel. ,,Het idee alleen al dat ik ga
lopen, geeft me energie. En je leert je lichaam beter kennen. Het geeft
signalen af en zo leer je weer te voelen.'' Paula moet soms meer moeite doen
om zichzelf te motiveren, maar is altijd 'blij' als ze toch weer is
gegaan. "Ik leer hier mijn grenzen te stellen, nee zeggen als ik niet
meer kan.'' Voor Paula is de looptherapie wel hét antwoord op haar psychische
klachten. ,,Ik heb zoveel rotzooi geslikt, maar heb daarmee nog nooit het
resultaat gehaald wat ik bij sporten wel haal.''