NEEM JE KINDEREN SERIEUS EN LAAT ZE HET SPEL HELEMAAL MEESPELEN
Als vader van een twee-en-halfjarig kind sta ik binnenkort met de binnenkomst van onze Sint op een belangrijk punt: ga ik voor het eerst mijn kind iets op de mouw spelden, of introduceer ik haar in de wereld van het grote Sinterklaasspel en ga ik niet met haar spelen, maar samen met haar spelen?
LANG LEVE SINTERKLAAS
Ik ben een echt voorstander van de sinterklaastraditie en die zou ik dan ook zeker in ere willen houden. Die kerstman met zijn rare elanden en zijn ge-ho-ho blijft toch iets dat meer aan de andere kant van de Atlantische oceaan thuishoort in een coca-cola reclame en misschien in een paar komische films. Nee, dan onze Sinterklaas met zijn zwarte Pieten die samen een hechte kindervriendenclub vormen. Zo'n wit paard, de aankomst met de stoomboot, die liedjes (ook al ontdek ik steeds meer woorden die ik eigenlijk in een woordenboek moet opzoeken), de rijmpjes, die spanning van al die kadootjes (wasmanden vol). Het is toch een feest om te koesteren en daar moeten we ons voor inzetten.
OUDERLIJKE ARROGANTIE
Waar ik echter meer moeite mee heb is dat ik als ouder, samen met het leeuwendeel van alle Nederlandse ouders, het recht denk te hebben om kinderen een of ander fabeltje te vertellen alsof het ook ECHT waar is. Om een of andere reden denken wij het recht te hebben om die goedgelovige, onschuldige, plooibare en vertrouwensvolle kinderen met een fantasie op te zadelen. Terwijl ik net onder de douche stond maakte ik even kort een link met de manier waarop wij ook denken te kunnen omgaan met dieren: ach, waarom is het zo verkeerd om dieren als vleesproduct te behandelen? Ik denk dat het in feite getuigt van diezelfde soort arrogantie: wij als volwassenen hebben het recht om kinderen en dieren te behandelen zoals wij dat wensen. Het is onder sommige omstandigheden geoorloofd om ze niet als zelfstandige wezens te behandelen die het recht hebben om respectvol benaderd te worden zonder daarbij belogen te worden door de mensen die ze het meest vertrouwen. Eigenlijk leren we onze kinderen aan dat niemand te vertrouwen is, want zelfs Papa en Mama liegen jarenlang tegen het kind omdat het altijd al zo gegaan is en er is toch nog nooit een kind aan doodgegaan.
SINTERKLAASREVOLUTIE: HET RESPECTVOLLE ALTERNATIEF
Als je je kind echt serieus neemt kun je het niet verkopen om terwijl je in die grote liefdevolle ogen kijkt het kind een megaleugen aan te bieden die iedere dag bestendigd en verdiept wordt: kinderen die iedere ochtend verwachtingsvol naar de schoen gaan en iedere avond er iets in stoppen en daar liedjes staan te zingen terwijl Mama en Papa meezingen en denken: "Wat leuk toch dat ze er nog in gelooft, wat leuk toch om te zien wat voor een macht ik heb om mijn kind zo in een waan te laten leven" en "wat leuk toch dat ze al die vragen stellen waarbij ik iedere keer me in de gekste bochten moet wringen om het verhaal geloofwaardig te laten lijken" en wat rot toch dat er zoveel van die hulpsinterklazen zijn en van die half-ingesmeerde pieten...straks wordt ze uit haar sprookjesachtige waanwereld getrokken. Ik vond het ook altijd zo fijn als het sinterklaas was en ik heb er ook niks aan over gehouden.
Ook al is het natuurlijk een vrij onschuldig ogend feest ik vind het ethisch gezien ongepast om het goede, aangeboren vertrouwen dat een kind in haar ouders heeft zo te gebruiken omdat het allemaal zo leuk zou zijn voor het kind. Vroeger deden we het ook nog met die bijbelse god maar dat vinden we inmiddels niet meer zo verantwoord.
En wat zou dan een alternatief zijn waarbij we wél eerlijk blijven ten opzichte van onze kinderen én tegelijkertijd ook het Sinterklaasfeest in stand houden? De oplossing is erg eenvoudig: je vertelt je kinderen (en dat begrijpt ook een kind van twee of drie jaar) dat we met zijn allen 'net-alsof' doen en dat het een heel leuk spelletje is dat alleen leuk blijft als je er ook allemaal aan mee doet zoals het hoort. Dus dan kun je de volgende situaties krijgen: je kind doet een wortel in een schoen en nadat ze dat gedaan heeft vertelt ze met een mix van ondeugendheid en trots tegen je dat ze een wortel in de schoen heeft gedaan voor het paard van Sinterklaas. Ze zegt dan verder niks want ze weet dat als ze niet meespeelt dat er dan niks in de schoen ligt de dag erop. Ze weet dan wel dat papa of mama er iets gaat inleggen en dat het allemaal een groot spel is, maar ze geniet ervan om het te mogen meespelen: ze is actief bondgenoot in het spel samen met papa en mama en ze is niet langer een kind waarmee gespeeld wordt.
Op deze wijze krijgt het hele sinterklaasfeest een revolutionaire nieuwe betekenis: het wordt het feest waarvan de ouders én de kinderen samen met dezelfde spelregels spelen met het gevolg dat het kind niet al in een vroeg stadium voelt hoe het is om voor de gek gehouden te worden door mensen waarvan zij houdt. Ik denk niet dat kinderen het verdienen om voor de gek gehouden te worden door ouders die geloven dat het goed voor ze is met het argument dat het altijd al zo geweest is.
Als we met zijn allen dit spel op deze revolutionaire en respectvolle manier gaan spelen dan blijven kinderen gewoon op school lol houden met sinterklaas, ook met de sinterklaas in het winkelcentrum of de sinterklaas van je werkplek. We laten op die manier zien dat we onze kinderen als kleine mensjes beleven die het verdienen serieus genomen te worden.
Een vriendin van me heeft er in 2005 ook over geschreven. Ik citeer hier een stukje van haar hand:
Toen ik mijzelf genadeloos wilde veroordelen om mijn naïviteit, kwam
een voorval boven drijven uit de periode dat mijn dochtertje drie, bijna
vier jaar was. Het was vlak voor Sinterklaas en ze was ijverig aan het
kleuren. "Mama," zei ze, "Ik hoop dat de pieten luisteren want mijn
stiften zijn op en ik kan niet goed meer kleuren. Misschien krijg ik dan
wel nieuwe van Sinterklaas." Ze mocht die avond haar schoen zetten en
de volgende ochtend lag er een pak stiften in. Ik vergeet nooit hoe
verschrikkelijk onder de indruk ze was. Die alomtegenwoordigheid van die
luisterpieten had ze duidelijk in twijfel getrokken. En de goedheid van
de heiligman ook. Maar nu was toch het overtuigende bewijs geleverd, dat
die pieten echt bestonden, en de almachtige sint het een en ander voor
elkaar krijgt. Die kun je maar beter te vriend houden. Als moeder gaf
mij dit een bijzonder akelig gevoel. Ik vond het helemaal niet grappig
of vermakelijk dat mijn kind zo gemakkelijk te bedonderen was. En ik
voelde haar heilig ontzag voor Sinterklaas.
Toen mijn dochter veertien was, kwam ze op dit voorval terug. "Mam,"
zei ze, "Je hebt tegen me gelogen. En papa heeft ook tegen me gelogen.
Ik zal het nooit vergeten, ik vind het een rotstreek, en het kan me niet
schelen dat iedereen zo tegen zijn kinderen liegt. En als ik later zelf
kinderen heb, moet je niet denken dat ik ze zo ga bedonderen. Ik vertel
mijn kinderen gewoon hoe het zit, ik doe niet mee aan die onzin. Ik kan
jullie gewoon niet meer vertrouwen als jullie vinden dat je mag liegen
omdat iedereen liegt."
Waterput, November 2006.
Deze tekst is ook verschenen op: Waterputspace, november 2006
Naar boven