|
|
De Farmapsychiatrische Wetenschappelijke TrukendoosOver de kneedbaarheid van wetenschapsbeoefening |
| Januari 2007 |
In een boek uit 2006 geschreven door hoogleraar psychiatrie W. Vandereyken en de psycholoog R. van Deth, getiteld 'Psychiaters te Koop?' wordt uitvoerig stilgestaan bij allerlei aspecten van wat je wel de farmapsychiatrie zou kunnen noemen. Deze term die overigens niet door de auteurs wordt genoemd maar door mij is verzonnen, staat voor de hevige verstrengeling die plaatsvindt tussen de farmaceutische industrie en de psychiatrie. Niet alle takken van de psychiatrie zijn ook farmapsychiatrisch, maar naar mijn beleving zijn er wel een aanzienlijk aantal.
Hieronder staat een stuk afkomstig uit hoofdstuk 10 van het boek. Het behandelt een aantal truken die worden toegepast door farmaceutische bedrijven om hun medicijnen via 'wetenschappelijke' weg aan de man te brengen. Als je de onderzoeken serieus wilt beoordelen is het raadzaam hier aandacht voor te hebben. De nummers heb ik toegevoegd. Ook zijn er soms wat stukken uitgelaten. Voor de geïnteresseerden raad ik het oorspronkelijke boek aan: Uitgeverij Garant, ISBN: 978-90-8575-013-0.
2.Het kan echter juist ook interessant zijn om van het bestaande middel een te hoge dosis te geven. Dan zal dit middel ongetwijfeld tot meer bijwerkingen leiden en daardoor tot grotere kans van 'drop out', dit is het voortijdig stoppen met de inname van de pillen. Dit is bijvoorbeeld gebeurd met nieuw antipsychotica, die in verschillende onderzoeken met een te hoge dosis van een ouder middel (haloperidol) worden vergeleken.
3. Onderzoekers kunnen ook de doses van het bestaande, oude middel tijdens het onderzoek snel stevig opvoeren, zodat de kans op bijwerkingen alleen maar toeneemt.
4. Die kans op bijwerkingen neemt ook toe door het tijdstip van toediening te manipuleren: bijvoorbeeld men laat het bestaande middel twee keer per dag innemen tegenover een eenmalige inname van het nieuwe product.
5. Mocht blijken dat er voor de de sponsor [van het onderzoek] onvewachts toch negatieve resultaten opduiken, dan zijn er voor de bedrijven nog tal van mogelijkheden om daarin verandering aan te brengen. Zo kan de tijdsduur van de vergelijkende studie achteraf worden aangepast. Als bij een studie van twaalf weken het beste effect na zeven weken blijkt op te treden maar dit afneemt na tien weken, dan wordt de studie gepresenteerd als een onderzoek van acht weken. Daardoor kan het gebeuren dat in advertenties voor anti-angstmiddelen wordt gemeld dat na vier weken de klachten zijn verdwenen. Onvermeld blijft dat na acht weken het voordeel boven placebo is verdwenen en patiënten daarna meer paniekaanvallen kregen dan aan het begin van de behandeling.
6.Om de effecten van het nieuwe product te meten maken onderzoekers gebruik van bepaalde beoordelingsschalen. Met een slimme keuze komt het middel van de sponsor er het beste vanaf.
7. Soms wordt er gebruik gemaakt van nieuw ontworpen schalen met vooral aandacht voor die aspecten van het middel die een gunstig beeld geven. Wanneer bij een middel een bepaalde bijwerking minder vaak voorkomt dan wordt daarvoor een aparte schaal ontworpen om het effect extra te benadrukken.
8. Al naargelang het gewenste effect wordt de mening van patiënten adequaat bevraagd. Zo varieert het percentage patiënten dat seksuele bijwerkingen meldt bij moderne antidepressive (SSRI's) van 2 tot 73%. Die enorme verschillen liggen niet aan de pillen, maar vooral aan de aandacht die er in de onderzoeken aan wordt geschonken. Wanneer een fabrikant er geen belang bij heeft, zal hij hierover liever geen specifieke vragen stellen. Dat levert het gewenste lagere percentage van deze bijwerkingen op. Wanneer zijn product op dit vlak juist goed scoort, dan zal hij liever zien dat de onderzoekers hierop dieper ingaan met voorspelbare gevolgen.
9. Beoordelingsschalen over de kwaliteit van leven van patiënten worden maar in een klein aantal ondezoeken gebruikt. Toch zou dat heel relevante gegevens kunnen opleveren, want de mening van patiënten kan wel eens flink verschillen van die van beoordelaars van het onderzoek. Dat blijkt ook wel uit het feit dat veel patiënten tijdens het onderzoek voortijdig afhaken. Bij onderzoek met antidepressiva is dat gemiddeld wel dertig procent van de patiënten. Dat lijkt een belangrijk punt, want hoe effectief is een middel, waarbij een groot deel het gebruik niet kan volhouden? Farmabedrijven kijken daar anders tegen aan. Ze rekenen soms de uitvallers niet mee of tellen ze juist mee alsof ze tot het eind hebben meegedaan.
10. Onderzoeksresultaten kunnen worden beïnvloed door de wijze waarop een onderzoek is opgezet, maar ook met de een juist 'verpakking'van de resultaten is veel te bereiken. Farmabedrijven hebben er alle belang bij om de effectiviteit van het middel flink in de verf te zetten en gewenste kleine statistische verschillen met beperkte of geen klinische betekenis uit te vergroten.
11. Bijwerkingen worden gebagatelliseerd, zoals lange tijd het geval is geweest met de verslavende effecten van slaap- en kalmeringsmiddelen en de seksuele bijwerkingen van veel andere farmaca.
12. Een zorgvuldige woordkeus kan wonderen doen. Zo kun je grote agitatie en (zelf-)moordneigingen als bijwerkingen in het onderzoeksrapport verhullend aanduiden als 'hostility' en 'emotional lability'.
13. Wie als onderzoeker niet over dergelijke camouflerende capaciteiten beschikt, hoeft niet te wanhopen. Voordat het onderzoek definitief wordt afgerond, neemt het sponsorende farmabedrijf - of een ingehuurd commercieel bureau - het onderzoeksverslag graag nog eens door om de tekst te 'verbeteren'.
(afkomstig van pp.140-141 uit Psychiaters te Koop? door Walter Vandereycken en Ron van Deth, 2006).
Voor commentaar mail naar Waterput.
Verwijzingen terug naar deze waterput:
Overzicht artikelen
1. In het onderzoek wordt het nieuwe product bijvoorbeeld vergeleken met een ander bestaand middel, waarvan al bekend is dat het weinig effectief is of wordt dit middel toegediend in een te lage, weinig effectieve dosis.
|
|