Waterput: Hoe Zinvol is Tamiflu?
 
 

Hoe Zinvol is Tamiflu?

Over Tamiflu, Relenza, de Griepprik en de Mexicaanse Griep

    Juni 2009 - augustus 2009


INTRODUCTIE
Voor het eerst sinds de Hongkonggriep van 1968 waart er een nieuwe grieppandemie door de wereld. Deze varkensgriep die we de Mexicaanse griep zijn gaan noemen heeft op het moment van schrijven (14 juni 2009) 30.000 mensen besmet en er zouden 145 mensen aan overleden zijn. In Nederland zouden 43 gevallen gevonden zijn. Op een school in het Brabantse Waalre heeft de gehele groep Tamiflu gekregen toen bleek dat een klasgenootje de Mexicaanse griep onder de leden had (zie bijv. Mexicaanse Griep Slaat Toe).

Door de hele affaire rondom het 'baarmoederhalskankervaccin' Cervarix (en Gardasil) is er bij mij een natuurlijke argwaan ontstaan ten opzichte van de overheid en haar vermogen om zorgvuldig om te kunnen gaan met het aanbieden van nieuwe farmaceutische producten. Ook de gezondheidsraad heeft veel vertrouwen verloren door deze affaire waarbij de innige banden tussen leden van de raad en de belanghebbende farmaceutische industrie toch wel erg aannemelijk zijn geworden. Het beroemde artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde heeft hierin een belangrijke rol gespeeld, tezamen met de befaamde Zembla-documentaire.

In een tijd waarin er mogelijkerwijs steeds meer mensen bang zouden kunnen gaan worden voor deze mexicaanse griep is het ook erg makkelijk voor overheidsinstanties om mensen te gaan inenten met wat ze maar willen. Het volk vertrouwt de overheid dan snel en heeft al helemaal geen tijd om kritische achtergronden te lezen van datgene wat ze tot zich nemen. De bedoeling van dit artikel is om deze achtergrondinformatie wél naar voren te brengen om ook hier te zien of het massaal innemen van Tamiflu nou echt wel zoden aan de dijk zet, of dat het meer een soort lapmiddel is dat door de overheid kan worden ingezet om mensen toch vaag het gevoel te geven dat de overheid daadkrachtig optreedt, terwijl het middel misschien vooral interessant is voor de farmagigant Roche.

In de baarmoederhalskankeraffaire heeft de overheid aangetoond alle middelen te kunnen inzetten om het volk zó te informeren dat ieder tegengeluid werd belachelijk gemaakt door het als 'indianenverhalen' af te doen. Zo is het RIVM onder de bezielende leiding van de heer Coutinho zelfs propaganda gaan voeren op scholen en zijn er bedrijfjes ingehuurd om op internet de gewenste informatie te verspreiden (zie Werkt de Overheid met Internet Infiltratie Teams?)

Mocht het virus zich verder verspreiden en het wellicht soms een zaak van leven of dood zou kunnen worden dan zal de overheid waarschijnlijk helemaal fel optreden tegen iedereen die twijfelt aan de aanpak van de overheid en het RIVM. Het is dan ook verstandig om hier waakzaam in te blijven en goed op te letten welke strategieën worden gebruikt. Het kan ook zinvol zijn om kopieën te maken van overheidssites voordat ze gewijzigd worden.

TAMIFLU EN HET FARMACOTHERAPEUTISCH KOMPAS
Maar laten we de overheid en het farmaceutisch complex niet meteen in de beklaagdenbank zetten. Het kan natuurlijk ook gewoon nog zo zijn dat ze geheel belangeloos het beste voor het volk willen.

Er lijken twee grote spelers te zijn op het gebied van de 'virusremmers', namelijk Roche met Tamiflu (=oseltamivir) en GlaxoSmithKline met Relenza (zanamivir). GlaxoSmithKline kennen we nog van Cervarix. Schijnbaar is in Nederland vooral het product van Roche populair aangezien het aan die ene schoolklas in Waalre werd gegeven. Het wordt oraal ingenomen en kan ook niet worden gezien als een vaccin tegen griep.

Laten we eerst eens kijken naar het door artsen, apothekers en zorgverzekeraars gebruikte Farmacotherapeutisch Kompas dat zegt betrouwbare en onafhankelijke informatie te bieden over medicijnen. Dit Farmacotherapeutisch kompas is een initiatief van het College voor Zorgverzekeringen. De Commissie Farmaceutische Hulp (CFH)beoordelen namens dit college voor zorgverzekeringen alle geneesmiddelen voor plaatsing in het geneesmiddelenvergoedingensysteem. Hun adviezen worden genoemd in het kompas. Wat zeggen zij over de werkzaamheid van Tamiflu? Tussen [...] staat soms wat korte uitleg van mij ter verduidelijking van de medische termen.

CFH-Advies
Influenza [griep] is bij overigens gezonde personen in het algemeen een onschuldige aandoening. Bij patiënten die behoren tot een risicogroep kunnen ten gevolge van influenza belangrijke complicaties optreden. Profylaxe [preventie/voorkoming] door vaccinatie is en blijft bij deze patiënten dan ook aangewezen.

Oseltamivir [=Tamiflu] is bestemd voor de behandeling en postexpositie-profylaxe [nadat de griep is aangetoond voorkoming van verdere ziekte-toename] van influenza-A en -B infecties. Voor primaire profylaxe [voorkoming voordat de ziekte is aangetroffen] van risicopatiënten is vaccinatie aangewezen, voor postexpositie-profylaxe is de effectiviteit van oseltamivir onvoldoende aangetoond vanwege het ontbreken van gegevens over het effect op complicaties. Behandeling geeft een geringe verkorting (ca. 30 uur) van de duur van de symptomen bij patiënten in de totale populatie.

Werkzaamheid is onvoldoende aangetoond bij de behandeling van personen die behoren tot de risicogroepen. Het gebruik van oseltamivir voorkomt bij geen van de indicaties complicaties in tegenstelling tot vaccinatie. De Commissie wijst er bovendien op dat influenza en influenza-achtige aandoeningen op klinische gronden moeilijk van elkaar zijn te onderscheiden. Dit kan leiden tot veel onnodig gebruik. De Commissie ziet daarom voor oseltamivir bij influenza geen duidelijke waarde boven symptomatische behandeling.

De Commissie heeft oseltamivir niet beoordeeld voor de indicatie pandemie.
Oseltamivir (Tamiflu)

Wat verder nog interessant is dat het advies wordt gegeven om Tamiflu NIET te geven aan zwangere vrouwen.

STICHTING NATIONAAL PROGRAMMA GRIEPPREVENTIE (SNPG) en TAMIFLU
N.a.v. de uitbraak van de Mexicaanse griep heb ik me wat verdiept in de organisaties die actief zijn bij de jaarlijkse griepprik. Zo heb je de RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) die de regie voert over de vaccinatie, de SNPG (Stichting Nationaal Programma Grieppreventie) welke de coördinatie regelt. De inkoop van de vaccins vindt plaats door het NVI (Nederlands Vaccin Instituut).

Op de site van de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie die eigenlijk alleen bestemd is huisartsen zijn allerlei interessante documenten te lezen over de griepprik en aanverwante zaken. Zo was mij niet bekend dat onze gezondheidsraad sinds april 2009 ook huisartsen en personeel in huisartspraktijken zelf adviseert om ook de griepprik te nemen.

Huisartsen en hun medewerkers en ander personeel van gezondheidsinstellingen komen tijdens een griepperiode regelmatig in contact met influenzavirus. Mede daardoor bouwen zij weerstand op en zijn vaak niet (ernstig) ziek. Echter ongevaccineerd gezondheidspersoneel verspreidt meer griepvirussen in een griepperiode dan gevaccineerd personeel. Dat heeft geleid tot het advies personeel in de gezondheidszorg te vaccineren niet zozeer ter bescherming van henzelf als wel voor de bewoners of patiënten waarmee zij in contact komen. Dit verdient ook extra aandacht binnen de huisartspraktijk, want gebleken is dat nog weinig huisartsen zich laten vaccineren tegen influenza. Deze vaccinatie van praktijkmedewerkers valt echter niet onder het NPG [=National Programma Grieppreventie]. NHG-LVG Handleiding Influenza Vaccinatie 2009
Een andere trend die plaatsvindt in de griepprikscene is dat sinds 2008 de leeftijd van mensen die geïndiceerd zijn voor een griepprik is verlaagd van 65 naar 60 jaar. Een andere nieuwe ontwikkeling is dat de griepprikfolders vanaf 2009 gratis worden aangeboden aan de huisartsen.

Deze uitnodigingsfolders worden in tegenstelling tot voorgaande jaren zonder kosten ter beschikking gesteld. Het meesturen van de uitnodigingsfolder kan mogelijk tot minder vragen van patiënten leiden.
NHG-LVG Handleiding Influenza Vaccinatie 2009
Met dit soort maatregelen is het ook niet verwonderlijk dat er ruim 3 miljoen Nederlanders per jaar worden ingeënt tegen de griep. Met de campagne 2008/2009 wordt zelfs beoogd 3,7 miljoen mensen in te enten. (snpg.nl)

De farmaceutische bedrijven die geld verdienen met de productie van de griepprik zijn in Nederland Solvay Pharmaceuticals (update oktober 2009)(maker van Influvac en Sanofi Pasteur MSD, maker van Vaxigrip). Sanofi Pasteur MSD (SPMSD) kennen we ook nog van Gardasil. Ze zouden nu zelfs bezig zijn met de ontwikkeling van een vaccin tegen gordelroos (zie SPMSD in Nederland).

In het document dat aan de huisartsen is gestuurd wordt ook over Tamiflu en Relenza gesproken (als behorende tot de groep van de 'neuraminidaseremmers'):

Neuraminidaseremmers hebben een zeer beperkte plaats bij de therapie en profylaxe [=voorkoming] van influenza; zij zijn vooral in verzorgingshuizen geïndiceerd bij een griepuitbraak.

VERWARRING RONDOM TAMIFLU
Bij mij blijft er nog een zekere verwarring hangen rondom het gebruik van Tamiflu. Zo zegt de Commissie Farmaceutische Hulp dat de 'werkzaamheid onvoldoende is aangetoond bij de behandeling van personen die behoren tot de risicogroepen. Het gebruik van oseltamivir voorkomt bij geen van de indicaties complicaties in tegenstelling tot vaccinatie. De Commissie wijst er bovendien op dat influenza en influenza-achtige aandoeningen op klinische gronden moeilijk van elkaar zijn te onderscheiden. Dit kan leiden tot veel onnodig gebruik. De Commissie ziet daarom voor oseltamivir bij influenza geen duidelijke waarde boven symptomatische behandeling.

Ook de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie stelt dat Tamiflu een 'zeer beperkte plaats hebben bij de therapie en profylaxe van influenza'

De Commissie Farmaceutische Hulp noemt wel dat ze Tamiflu niet hebben beoordeeld bij een pandemie. De SNPG stelt wel dat Tamiflu ingezet zou kunnen worden bij een griepuitbraak in bijvoorbeeld een verzorgingshuis.

Op basis van deze bronnen krijg je de indruk dat Tamiflu eigenlijk allemaal niet zoveel zin heeft, noch voor de behandeling, noch ter voorkoming van de griep. Er wordt eerder aangeraden om de griepprik te nemen als je behoort tot een risicogroep (waar klaarblijkelijk met de nieuwe criteria maar liefst 3,7 miljoen Nederlands toe zouden behoren).

Aan de andere zijde wordt Tamiflu juist sterk aanbevolen omdat het - indien je het neemt 48 uur na de eerste symptomen - je een dagje minder ziek zou zijn en bovendien minder besmettelijk zou zijn voor anderen. Er onstaat zo een gevoel alsof Tamiflu je toch ook beschermd tegen het griepvirus, als ware het een soort vaccin. Ik heb ook het idee dat mensen geneigd zijn dit allemaal een beetje door elkaar te gooien. Het is in principe dan ook onjuist om te spreken over een Tamiflu vaccinatie. Ook werkt Tamiflu alleen zolang je het slikt: het maakt je niet immuun tegen het griepvirus.

Ook bij voldoende voorraad aan neuraminidaseremmers [Tamiflu/Relenza] pleit de commissie niet voor profylaxe, want dan wordt bescherming slechts geboden zolang het middel wordt gebruikt. Na het stoppen van de therapie is de persoon door het ontbreken van immunologische bescherming nog steeds vatbaar voor het virus. Gebruik van antivirale middelen en andere maatregelen bij een grieppandemie (Verslag van Gezondheidsraad)

ER IS NOG GEEN VACCIN TEGEN DE MEXICAANSE GRIEP
Vooralsnog (14 juni 2009) is er nog geen vaccin dat helpt tegen de Mexicaanse griep. Het Nederlands Vaccin Instituut meldt op haar site dat inmiddels is gebleken dat de gewone griepvaccins niets uithalen tegen de mexicaanse griep (Vaccin Mexicaanse Griep Later dan Verwacht).

IS VERPLICHTE TAMIFLU TOEDIENING WENSELIJK?
Er valt nog veel meer uit te weiden over het gebruik van tamiflu: zijn er ook kritische kanttekeningen te plaatsen bij het gebruik van dit medicijn? Kunnen mensen verplicht worden tamiflu of een griepprik te nemen? Wat gebeurt er als je niet wilt dat je kind of jezelf tamiflu krijgt? Stel er wordt een vaccin tegen de mexicaanse griep ontwikkeld: moet iedere Nederlander dan verplicht worden deze vaccinatie te nemen? Zie voor nadere reflecties over dit aspect bijvoorbeeld Tamiflu verplicht voor Besmette Grieppatiënten. Zo zou Tamiflu wel eens niet zo onschuldig kunnen zijn als je zou denken. In een artikel uit de Sydney Morning Herald van april 2009 wordt bijvoorbeeld gesteld:

Influenza patients between 10 and 17 who took Tamiflu were 54 per cent more likely to exhibit serious abnormal behaviour than those who did not take the antiflu drug, a final report from a Japanese Health, Labour and Welfare Ministry research team, said.
Tamiflu Linked to Abnormal Behaviour.

GEEN BEWIJS VOOR MINDER GRIEPCOMPLICATIES DOOR TAMIFLU
In een artikel uit de augustus 2009- editie in het Nederlands Tijdschrift voor de Geneeskunde schrijft epidemioloog Luc Bonneux kritisch over het nut van Tamiflu.

Luc Bonneux

Sinds 7 augustus heeft men het Nederlandse beleid in verband met de Mexicaanse griep bijgesteld en wordt de behandeling met griepremmers, dat wil zeggen met neuraminidaseremmers, alleen nog aangeraden bij patiënten die een verhoogd risico lopen: zwangeren in het derde trimester, patiënten die een oproep voor de jaarlijkse griepprik krijgen, kinderen jonger dan 2 jaar en mensen met een ernstige immuunstoornis of een gecompliceerd verloop van de griep (Beleid Aangepast)

Neuraminidaseremmers werken profylactisch, waarbij men het klinische en maatschappelijke nut van bescherming van gezonde personen tegen een banale griep moet afwegen tegen de kosten en bijwerkingen van in dit geval oseltamivir. Meer dan de helft van de schoolkinderen die profylactisch oseltamivir kregen, rapporteerden bijwerkingen en vooral bij jongere kinderen stopte men met het gebruik van dit middel.

Voor de behandeling bij symptomatische griep zijn neuraminidaseremmers weinig effectief, niet kosteneffectief en hebben ze een onzekere klinische betekenis.4-6

In dit commentaar reageer ik op de verkondigde stelling dat neuraminidaseremmers ernstige complicaties bij griep kunnen voorkomen (RIVM en Neuraminidaseremmers). In mijn ogen is deze stelling zwak onderbouwd door slechts één studie over oseltamivir, die zo voordelig mogelijk wordt voorgesteld zonder enige methodologische of statistische evaluatie. Daarom beschrijf ik eerst deze studie en haar resultaten meer in detail.

Zie voor het gehele artikel (zolang het nog vrij in te zien valt): Geen Bewijs voor Minder Griepcomplicaties door Oseltamivir

Andere links:

Voor een dagelijkse update van de verspreiding van de mexicaanse griep kun je kijken op de site van de wereldgezondheidsorganisatie

Update 8 oktober 2009 - Het blijkt dat Solvay, het bedrijf uit Weesp eind mei toch niet gekozen is als leverancier voor de griepvaccins tegen de Mexicaanse griep. In een artikel van het griepblog stond te lezen dat er gekozen was voor Novartis (Focetria) en GlaxoSmithKline (Pandemrix):

Dat is saillant, omdat minister Klink, op advies van de Gezondheidsraad, eind mei dit jaar op het allerlaatste moment een streep heeft gehaald door een contract dat medio 2006 was gesloten met Solvay Pharmaceuticals in Weesp. Dat contract, dat voorzag in een leveringsverplichting voor Solvay, maar geen afnameverplichting door de overheid, was voor de levering van een pandemisch vaccin als dat nodig zou zijn.

Solvay werd eind mei echter vervangen door de combinatie Novartis en GlaxoSmithKline (GSK) omdat, aldus de Gezondheidsraad, die combinatie in tegenstelling tot Solvay, een geadjuventeerd vaccin kon leveren.

Naar boven

Voor reacties kun je of mailen naar mij of je kunt een reactie plaatsen in het volkskrantblog waar dit artikel ook is verschenen.