Waterput: Zorgwekkende Belangenverstrengelingen bij Staatsbosbeheer
 

Zorgwekkende Belangenverstrengelingen
bij Staatsbosbeheer

Massale Boskap Haast Nodig om te Overleven


    maart - april 2010 - door Waterput

INTRODUCTIE
Vroeger had ik een soort aangeleerd respect voor een organisatie als Staatsbosbeheer. Dit respect loopt steeds meer deuken op nu blijkt dat ook Staatsbosbeheer in de vaart der volkeren mee lijkt te gaan en ook sinds 1998 zichzelf steeds meer dient te bedruipen. Op deze manier dienen ze ook zelf voor hun inkomsten te zorgen waardoor er een commercieel element wordt toegevoegd aan deze organisatie.

Voorheen vertrouwde ik blindelings op het vermogen van Staatsbosbeheer om de bossen en de natuur in ons land op een goede manier te onderhouden. Tegenwoordig twijfel ik steeds vaker, vooral als de voorbeelden van massale boskap zich opstapelen. Het wordt wellicht tijd om ons af te vragen of het beheer van de bossen nog wel in goede handen is bij het eens zo statige staatsbosbeheer.

Deze bijdrage probeert helderheid te verschaffen in de geldstromen binnen de organisatie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het jaarverslag van 2009. Voor meer informatie over de kaalslagprojecten van het electrische zagenteam van de bosbeheerders kun je kijken op sites als Red Ons Bos en Er was eens een bos.

GELDSTROMEN BINNEN STAATSBOSBEHEER
Als je op de site van staatsbosbeheer gaat naar het jaarverslag van 2009 krijg je eerst een youtubefilmpje te zien van de directeur, de heer Chris Kalden (bruto jaarinkomen van €191.022). In dat filmpje kunnen we enkele pakkende uitspraken horen. Zo zegt hij: "Wij houden van natuur en wij houden van mensen" (1'20") en tegen het einde schrijft hij op een stuk karton het getal 16.000.000 om aan te geven dat Staatsbosbeheer van en voor alle 16 miljoen Nederlanders is.

In het financiële jaarverslag van 2009 (pdf) kunnen we in de introductie het volgende lezen:

Staatsbosbeheer is in 1998 verzelfstandigd en heeft als taak ruim 250.000 hectare natuurgebied in stand te houden, te beheren en te ontwikkelen.
Opmerkelijk genoeg spreekt de directeur in het bovengenoemde filmpje over 230.000 hectare (1'52"). Laten we hopen dat dit niet een voorbode is van de nauwkeurigheid van Staatsbosbeheer in het algemeen of dat ze zelf niet meer precies weten hoeveel bos er nu nog eigenlijk over is.

Als we doorlezen in het directieverslag (op pagina 2) dan word ik verrast met berichtgeving over de slechte financiële situatie van Staatsbosbeheer. Er staat namelijk:

"2009 was voor Staatsbosbeheer een boeiend jaar met zeer uiteenlopende accenten en met gemengde signalen. Zo was er aan de ene kant het positieve evaluatierapport en aan de andere kant de zeer moeilijke financiële situatie. "

...Net nadat we het mooie rapportcijfer van de commissie (zie Waarom is Staatsbosbeheer tegenwoordig Staatssloopbeheer) kregen, viel een brief met een bezuinigingstaakstelling van € 1,5 mln. op de mat.

Dat maakte het erg lastig om noodzakelijke activiteiten in het toch al krappe budget voor beheer te persen. Omdat de budgetflexibiliteit bij Staatsbosbeheer door de aard van het werk (jaarlijkse verplichte werkzaamheden) en van de organisatie (personeelsintensief) uiterst beperkt is, vraagt de bezuinigingstaakstelling diep ingrijpen in de werkprocessen.

Dankzij de sterk toegenomen bestuurbaarheid van de interne processen en de grote inzet van velen is het ondanks deze problemen toch gelukt aan de onverwachte extra taakstelling te voldoen.

...Uit de Index blijkt dat er een grote kloof bestaat tussen de kosten van het beheer van de natuur en het hiervoor van overheidswege beschikbaar gestelde budget. Deze kloof is in het verlengde van het evaluatierapport door de minister van LNV bevestigd in een brief aan de Tweede Kamer.

Hoewel is toegezegd dat de kloof zal worden gedicht, baart het grote zorgen dat er nog geen zicht is op adequate budgetten om dit ook daadwerkelijk te kunnen doen. Dit zet grote druk op de kwaliteit van natuur en landschap en op de faciliteiten die wij onze bezoekers kunnen bieden. Ons groene erfgoed vertegenwoordigt in sociaal-cultureel en in sociaaleconomisch opzicht een zeer groot maatschappelijk belang dat een passende financiering waard is.

Er wordt in het directieverslag gesproken over een zeer moeilijke financiële situatie met daarbij ook nog eens een bezuinigingstaakstelling van anderhalf miljoen euro. Ze zijn er in geslaagd toch aan deze bezuiniging te voldoen. Er lijkt echter structureel een tekort aan budget beschikbaar te zijn. Zou het zo kunnen zijn dat deze staatsbosbeheerkat in het financiële nauw wat 'creatiever' op zoek gaat naar inkomstenbronnen?

In het verslag staat dat er €146,6 miljoen aan inkomsten zijn geweest. €89,5 miljoen hiervan is afkomstig van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Waar haalt Staatsbosbeheer dan het resterende bedrag van €57,1 miljoen vandaan?

In het meerjarenoverzicht op pagina 3 zien we dat er ook nog zo'n €11,6 miljoen euro aan subsidiebijdragen binnenkomt waardoor er nog ruim €45,4 miljoen door Staatsbosbeheer zelf wordt gegenereert. Maar hoe?

Er wordt al een tipje van de sluier opgelicht bij het kopje resultaat. Daar kunnen we lezen hoe staatsbosbeheer heeft geprobeerd toch wat extra inkomsten te krijgen:

Om de verslechterende financiële situatie enigszins te compenseren is extra ingezet op de verkoop van hout, door eerdere blesjaren te oogsten en door het snel inspelen op veranderende markten. De netto marge op hout is gedaald van 45,2% in 2008 naar 39% in 2009; deze daling is een gevolg van de daling van de houtprijzen bij goeddeels gelijk gebleven kosten. (pagina 4)
Dat er van alles gebeurd met het hout dat wordt gekapt kunnen we wel afleiden uit de volgende passage op pagina's 4-5:
Bij het beheer komen vele hernieuwbare grondstoffen voort waarvan duurzame producten kunnen worden gemaakt. Zo oogsten wij in onze bossen FSC-gecertificeerd hout voor meubels, speelgoed, vloeren, bouwmaterialen, verpakkingen, plaatmateriaal, papier, karton en duurzame energie. Maar ook onze gras- en hooilanden, heideterreinen, veengebieden en moerassen brengen grondstoffen voort.
Vervolgens komt het punt van de biomassa ter sprake; ook dat gebeurt er met het hout uit onze bossen onder het mom van werken aan duurzame energievoorziening:
Staatsbosbeheer levert al ruim tien jaar biomassa aan elektriciteitsbedrijven voor de opwekking van duurzame energie. We laten zo zien dat we vanuit de natuur een verantwoorde bijdrage kunnen leveren aan de duurzame ontwikkeling. Daarom zal Staatsbosbeheer ook de komende jaren als producent en leverancier van biomassa in samenwerking met anderen zoeken naar ontwikkelingen en toepassingen in een markt die nog in de kinderschoenen staat en dringend verdere impulsen behoeft. (pagina 5)

(foto van bio-energiecentrale van Essent in Cuijk, waar we op hun site kunnen lezen: ...In de bio-energiecentrale gebruiken we vooral snoeihout uit de bossen van Staatsbosbeheer, gemeentelijke plantsoenen en zaagresten uit de houtindustrie.)

De directeur sluit zijn directieverslag af met het benadrukken van de slechte financiële status van staatsbosbeheer: "We zitten nu op een punt waarbij zelfs de creatiefste van onze mensen niet meer weten hoe ze het nog redden met hun beperkte budget. Al met al zal 2010 wederom financieel een spannend jaar worden."

Op pagina 7 wordt duidelijk hoeveel geld er daadwerkelijk is binnengehaald door de houtverkoop: €19,5 miljoen, bijna de helft van de werkelijke eigen inkomsten van Staatsbosbeheer (die waren immers €45,4 miljoen) en zo'n €1,7 miljoen meer dan in 2008. Er wordt ook nog €14,7 verdiend aan de post 'ingebruikgeving', waarbij je moet denken aan zaken als erfpacht en agrarische ingebruikgevingen (zie pagina 26). Dit klinkt alsof er stukken natuur worden verkocht aan boeren en aan andere pachters.

Er wordt €4,4 miljoen binnengehaald met de inkomsten van kampeerterreinen, vakantiewoningen ('Buitenleven') en excursies e.d. Verder wordt er nog €6,6 miljoen verdiend met 'overige producten en overige opbrengsten'. Op pagina 27 zien we dat daarmee gedoeld wordt op 'diensten voor derden (wie zouden dat zijn?)' voor €1,5 miljoen en niet nader omschreven 'overige opbrengsten voor €2,3 miljoen.

STAATSBOSBEHEER EN ENERGIEHOUT BV
Op pagina 9 ontdek ik dat er een aparte BV is die volledig in eigendom is van Staatsbosbeheer, namelijk de dochtermaatschappij Energiehout BV (Deventer) welke als doelstelling heeft het 'vermarkten van de biomassa die vrijkomt bij het beheer van de terreinen van staatsbosbeheer' (zie website).

Deze dochtermaatschappij neemt op haar beurt voor 25% deel in Bio Enerco BV (uit Drachten). Op de website van Bio Enerco kunnen we lezen dat het in 1999 is opgericht mede door Staatsbosbeheer en drie andere partijen. Het doel is vooral het verwerken van hout op zo'n manier dat het gebruikt kan worden als biomassa.

Bij het kopje 'houtverkoop' (pagina 27) kunnen we het onderstaande lezen, waarbij ikzelf opmerkelijke delen heb onderstreept:

In 2009 is 320.000 m3 hout franco fabriek geleverd. Daarnaast is ruim 30.000 m3 hout op stam verkocht, zodat totaal 350.000 m3 hout is verkocht. Hiervan is 337.000 m3 (in 2008: 282.000 m3) afkomstig uit de eigen terreinen en is 8.000 m3 (2008: 32.800) ingekocht bij derden.

Daarnaast verzorgt Staatsbosbeheer Dienstverlening voor anderen de verkoop, marketing en logistiek van hout en ontvangt daarvoor een vergoeding. Deze commissie (in 2009 € 22) is opgenomen onder de “Omzet productgroep Hout”.

De economische ontwikkelingen in 2009 in aanmerking nemend, is de toename van de afzet het vermelden waard. Staatsbosbeheer Dienstverlening heeft met name in het laatste kwartaal van 2009 sterk geanticipeerd op de rondhouttekorten op de buitenlandse markten. De omzetstijging uit activiteiten van de productgroep Hout van ca. 8,5% wordt verklaard door een hogere afzet van ca. 12% in combinatie met een prijsdaling.

Energiehout BV is een handelsorganisatie die in 2009 uitsluitend houtige biomassa in- en verkoopt. In 2009 heeft Energiehout BV ca. 58.000 ton (2008: 48.000 ton) houtige biomassa afgezet. Hiervan is ca. 32.400 ton (2008: 16.500 ton) afkomstig uit de terreinen van Staatsbosbeheer.

De inkoop van hout bij derden is verder beperkt tot ca. 24.000 ton (2008: 31.500 ton). Daarmee wordt voldaan aan de voorwaarde in de verklaring van geen bezwaar dat werkzaamheden en activiteiten voor derden niet de overhand krijgt binnen deze rechtspersoon.

Voorheen kocht Staatsbosbeheer ook nog hout bij derden, maar ze is daarvoor op de vingers getikt en moet waarschijnlijk daardoor ook vooral uit eigen voorraad hout zien te scoren (zie daarvoor avih.nl (pdf) met daarin constateringen als: "Wat ons betreft is er absoluut geen misverstand over de noodzaak van een efficiënte publieke taakuitoefening: het is in het belang van de belastingbetaler en ook in het belang van de markt dat SBB zijn eigen hout uit zijn eigen bossen publiek bezit zo goed mogelijk vermarkt.

Dat geldt precies zo voor haar eigen biomassa. Maar SBB gaat buiten de publieke taakuitoefening door hout en biomassa van derden – boseigenaren, houthandelare in te kopen en te verhandelen. Dat is geen publieke taak. Daar voorziet de private markt ruimschoots in. De rijksambtenaren van SBB spelen ondernemertje op kosten van de belastingbetaler.")

Interessant is verder om te lezen dat er maar liefst €12 miljoen kosten worden gemaakt voor de exploitatie van de houtverkoop (pagina's 30-31). Als je dat afzet tegen de opbrengsten van de houtverkoop (€19,5 miljoen) dan is dat toch op zijn minst opmerkelijk.

CONCLUSIE
Uit de analyse van het jaarverslag 2009 van Staatsbosbeheer blijkt dat er grote financiële problemen zijn. De grootste inkomstenbronnen van Staatsbosbeheer lijken de 'ingebruikgevingen' en de inkomsten uit de verkoop van hout. Er is een aanzienlijke toename van de hoeveelheid hout die is verkocht. Zo is er aan de fabrieken 337.000 ton hout geleverd uit eigen terreinen (tegen 282.000 ton in 2008). Verder is er voor biomassa een verdubbeling van houtproductie uit eigen terreinen van 16.500 ton in 2008, naar 32.400 ton in 2009.

Uit deze gegevens blijkt dat er voor Staatsbosbeheer zeer grote belangen zijn gemoeid bij de verkoop van hout, zowel voor fabrieken als voor de biomassa. Het is dan ook niet ondenkbaar dat door de grote financiële druk er meer projecten worden gestart die ook grote hoeveelheden hout kunnen opleveren, want de verkoop van hout is de tweede bron van eigen inkomsten (buiten het geld van de overheid).

Door de privatisering van Staatsbosbeheer is het gevaar ontstaan dat financiële belangen sterker kunnen gaan wegen dan het behoud van bossen in Nederland. De natuurliefhebber in Nederland kan zich dan ook serieus afvragen of de kap van bossen in het belang is van de natuur of vooral in het belang is voor het behoud van de organisatie Staatsbosbeheer zelf.

Het introduceren van 'Hei voor Bomen'-projecten over het land kan dan ook terecht met een sceptisch oog worden beschouwd. Gezien de financiële situatie van Staatsbosbeheer lijkt het aannemelijk om te veronderstellen dat op deze manier het grote publiek en zelfs partijen als Groen Links voor de gek worden gehouden terwijl vooral inkomsten uit houtverkoop en subsidiegelden het verborgen hoofdmotief zijn.

AANVULLING APRIL 2010
In het artikel 'Na Gesprek met Projectleider' presenteer ik een overzicht van de hoeveelheid houtverkoop de afgelopen negen jaar door Staatsbosbeheer. Uit dat overzicht blijkt dat de hoeveelheid houtverkoop de afgelopen jaren fluctueert en dat de verschillen tussen 2008 en 2009 niet uniek zijn: zo is er in andere jaren ook wel zoveel hout verkocht als in 2009.

Laat je stem horen op Pamflet tegen Boskapbeleid in Nederland

Lees ook:

Meer over Auteur - Naar boven - Mailcontact