Waterput: Kritiek op Heide voor Bos Programma's
 

Kritiek op Heide voor Bos Programma's

    maart 2010 - april 2010 door Waterput

INTRODUCTIE
Momenteel is het binnen bosbeheerland populair om bossen zodanig te veranderen dat veel bomen worden gekapt, de grond onvruchtbaar wordt gemaakt (middels het zogenaamde plaggen) om er vervolgens heide te laten ontstaan. Er wordt dan gebruik gemaakt van gevleugelde termen als 'terug naar de oorspronkelijke staat' en 'meer variatie'. In dit artikel worden enkele kanttekeningen geplaatst bij dit gedachtegoed dat verantwoordelijk is voor de kap van enorme bosgebieden in Nederland.

DEGENERATIE TOT HEIDE
Als we zoveel bossen zouden kappen in de tropische oerwouden van Zuid-Amerika zou heel de wereld verontwaardigd zijn: we spreken er dan schande van en hebben het over het behoud van de groene longen van de aarde. Als we echter kijken naar de hoeveelheid boskap momenteel in Nederland dan is dat relatief gezien met elkaar te vergelijken. In een artikel van Gert-Jan Nabuurs, Peter Kuikman en Henk Kramer uit 2005 kunnen we lezen:

"De ontbossing komt neer op 0.4% van het areaal per jaar welk vergelijkbaar is met ontbossingssnelheden in veel tropische landen. Natuurlijk staat er in Nederland een netto uitbreiding tegenover, maar in feite zijn we dus met het bos aan het schuiven door het landschap. Dit schuiven met het bos is funest in termen van koolstof, maar zeker ook in termen van biodiversiteit."
Nederlandse Ontbossing bedraagt 1470 ha per Jaar (pdf) (of in html)
We kunnen dus wel concluderen dat er nogal wat bos gekapt wordt in Nederland. Op die gebieden waar de bomen worden gerooid om plaats te maken voor heide wordt vaak het argument gebruikt dat het een 'teruggaan is naar hoe het vroeger was'.

Op deze foto uit 1912 kun je zien hoe de mookerheide er vroeger uitzag. In 1926 heeft Natuurmonumenten de Mookerheide aangekocht en ervoor gezorgd dat de heide is gebleven zoals die toen was, ondanks de opkomenden populariteit van grove dennen bossen. Zonder de inzet van Natuurmonumenten zou de Mookerheide helemaal dichtgegroeid zijn met bomen.

Ik zal ook de laatste zijn die ontkent dat de Mookerheide eigenlijk het mookerbos zou moeten zijn. Het punt is eerder dat het bestaan van de Mookerheide geen reden is om daarvoor nog veel meer bos te kappen en nog meer heide te maken. Als we daarbij bovendien verder terug in de tijd gaan blijkt dat het vroeger helemaal geen heidegebied was.

In een Duits-Nederlands artikel uit 2007, waaraan nota bene ook medewerking is verleend door Natuurmonumenten, kunnen we de volgende opmerkelijke woorden lezen:

"...Het bosbeheer in het Ketelwald heeft lange tijd alleen ten dienste gestaan van de economie en de jacht. Nadat het oorspronkelijke oerloofbos in de middeleeuwen door toenemende kap- en begrazingsdruk langzaam degenereerde tot heidevelden en hakhout, vond vanaf de 18de eeuw op grote schaal herbebossing plaats. " (p. 10/74)
Toekomstvisie Ketelwald, 2007 (pdf) (grofweg het natuurgebied van Nijmegen naar Kleve, waaronder ook de Mookerheide)

Klaarblijkelijk was in het gebied rondom Nijmegen - iets verder terug in de tijd - sprake van loofbossen en DEGENEREERDE dat bos langzaam tot heidevelden. Een opmerkelijke woordkeus die goed het gevoel verwoordt van veel natuurliefhebbers die hun vertrouwde bos drastisch voor hun ogen gekapt zien worden om te degeneren naar kunstmatig-gecultiveerde heidegrond. Voor een overzicht van verontwaardigde en ontgoochelde reacties kun je terecht op de site van Red ons bos.

GROESBEEKSE BOS 100 JAAR OUDER DAN DE MEESTE BOSSEN IN NEDERLAND
Op de site van Staatsbosbeheer kunnen we lezen dat de bomen van het Groesbeekse Bos behoren tot de oudste van het land:

Het Groesbeekse Bos ligt op een stuwwal ten zuidoosten van Nijmegen. Het is deel van een veel groter bosgebied dat in Duitsland overgaat in het Reichswald. Sommige delen van het bos dateren uit de zestiende eeuw. Ze zijn toen aangelegd om dienst te doen als hakhoutbos. Tussen 1820 en 1860 is het hele gebied beplant. Hiermee is het Groesbeekse bos een eeuw ouder dan de meeste bossen in Nederland.
Als we kijken naar de planning van het project Heiderijk dan wordt er ook flink gehakt in deze oudste bossen van Nederland. In het projectplan stammend uit 2003 - dat inmiddels (april 2010) terug te vinden is op de Heiderijk site (en ook hier) te downloaden is - kunnen we de geplande boomsloopgebieden aanschouwen:

waarbij als eerste opvalt dat de jaartallen niet kloppen. Het plan is pas in het najaar van 2009 in gang gezet waarbij het nu lijkt alsof er meteen al van alles is gekapt in alledrie de prioriteitsgroepen.

Wat verder opvalt is corridor 2, vanaf de spoorlijn naar richting Dekkerswald en het gebied de But aan de andere zijde van de Nijmeegse Baan. Als je namelijk op de kaart onderaan deze pagina kijkt dan zie je een overzicht van de heide zoals was voor de start van operatie Heiderijk. Er wordt namelijk beweerd dat een reden voor de boskap is het verbinden van huidige heidegebieden. Zoals je echter op de kaart kunt zien is er in het geheel geen rosekleurige heide te zien bij de But en het Grüske: alleen groenkleurig bos. In de plan wordt wel gesteld dat het er vroeger was, maar dat argument lijkt me niet te gelden als je claimt de HUIDIGE heidegebieden aan elkaar te willen koppelen. Bij nader onderzoek blijkt er toch - ook al is het te klein om op de kaart te kunnen zien - ergens iets heide-achtigs te zijn in de But. Moet daarvoor dan die hele Corridor en de bijbehorende boskap gerealiseerd worden?

Schijnbaar is een Noord-Zuid verbinding niet voldoende, maar moet er ook een heidestrook dwars door het bos naar het oosten gemaakt worden om ook aan de oostzijde van de Nijmeegse Baan en ten zuid-westen van Dekkerswald flinke percelen bos te kappen.

* Zie voor nadere verfijningen: Na gesprek met Projectleider (april 2010)

KWETSBARE HERBEBOSSING
In een opinie-artikel van Gert-Jan Nabuurs van het European Forest Institute afkomstig uit het vakblad voor bosbeheer van september 2009 kunnen we lezen over de breekbare herplant en het kapgrage karakter van het huidige bosbeheer. De verjonging lijkt maar moeilijk greep te krijgen.

"Sinds de jaren '90 voeren we een uitkapachtig beheer en hopen dat de natuurlijke verjonging de rest doet. We hopen dat we weer een bos krijgen dat zal voldoen aan de verwachtingen van volgende generaties in de samenleving. Echter, door dit vrijwel overal in gelijke vorm toe te passen ontstaat juist een minder divers Nederlands bos. Vaak ontstaat een uitgehold bosbeeld, met een schaarse verjonging van meestal berken en eiken (Daamen et al. 2007). De kwaliteit van deze verjonging is vaak ook nog erg slecht. De slechte opkomst van verjonging is te zien in resultaten van het Meetnet Functie vervulling (MFV). 12% van het bos bevindt zich nu al in een ijle boomfase (LNV 2007)."
Lees het volledige artikel van Gert-Jan Nabuurs

HOBBY's VAN BOSBEHEER-ELITE?
Op deze wijze ontstaat toch steeds meer het gevoel dat wij natuurliefhebbers voor het behoud van de bossen niet meer kunnen vertrouwen op weinig democratische en erg kapgrage organisaties als Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en Prorail. Zij lijken het contact met de gewone burger verloren te zijn en vooral te werken vanuit hun ivoren bosbeheertorens (waarvoor de directeur van Staatsbosbeheer, Chris Kalden, bovendien een jaarlijks salaris ontvangt van €191.022).

Omdat in de top van deze organisaties mensen zitten die het mooi vinden om heide te laten ontstaan zijn de gewone burgers de dupe. Zij moeten aanschouwen hoe grote delen van hun bos meedogenloos worden vernietigd en verschraald en kunnen niet langer aankloppen bij deze voormalige natuurbeschermorganisaties. Ook de gemeenten lijken volop mee te doen in deze kaalslagpraktijken, waaronder zelfs politieke partijen als Groen Links. Daarnaast kunnen ze alleen machteloos toekijken hoe Prorail onder het mom van duurzaamheid de bomen langs de spoorbanen vernietigt.

Wat kunnen wij doen om dit te voorkomen? Praat erover, schrijf erover op blogs en stuur mails en brieven naar de betrokkenen zoals het project Heiderijk. Je kunt ook je gedachten laten horen op Pamflet tegen Boskapbeleid in Nederland.

SALLANDSE HEUVELRUG OOK ONDER HET HEIDEMES
Op 2 april 2010 verscheen in de Stentor een bericht met de verrassende titel 'ANWB voor Boskap op Sallandse Heuvelrug'. Meteen moest ik denken aan mogelijke verbanden zoals tussen Prorail en Staatsbosbeheer, maar wat blijkt? De ANWB heeft een enquete gehouden onder 155 mensen en ze daarin gevraagd of de mensen tegen de boskap zouden zijn. Ook hier geldt namelijk weer het idee dat Staatsbosbeheer bomen wil kappen om de heide meer ruimte te geven en natuurlijk ook weer de nachtzwaluw en de roodborsttapuit (deze zeldzame dieren worden ook genoemd rondom het boskapproject rondom Nijmegen-Mook).

80% van de ondervraagden zou boskap geen probleem gevonden hebben mits de natuur er voordeel van heeft, volgens deze ANWB-enquete. Misschien ben ik te sceptisch geworden, maar ik zou graag wel eens de vraagstelling willen zien. Als deze op dezelfde eenzijdige manier is ingepakt zoals ook op de site van Heiderijk dan zeggen bijna alle mensen wel dat het een goed plan is. Op deze wijze ontstaan in Nederland steeds meer gecultiveerde, kunstmatige heidegebieden die allen ten koste gaan van bos.

VOETNOOT
PLAGGEN Wat is plaggen en waarom is dat nodig?

Onder plaggen verstaan we het verwijderen van de humusrijke strooisellaag. Deze laag bestaat uit voornamelijk organisch materiaal en is ontstaan door jarenlange bladval en eventuele vergrassing van heideterreinen. De dikte varieert tussen de 0 en 10 tot 15 cm. De daadwerkelijke oorspronkelijke bodem wordt niet beroerd, noch afgevoerd (de gele grond). Het bodemarchief wordt niet verstoord. Doelstelling van de werkzaamheden is het creëren van een gunstige, schrale uitgangssituatie voor heideherstel. Om dit te waarborgen worden de werkzaamheden begeleid door een ecoloog.
http://www.heiderijk.nl/page/417/veelgestelde-vragen.html

Auteur - Naar boven - Mailcontact