Waterput: Onduidelijkheden na eerste Factsheet Heiderijk

Enkele gekapte bomen in Heumensoord nabij Nijmegen

INTRODUCTIE
Op 29 april 2010 werd het eerste factsheet gepresenteerd van het project Heiderijk in de raadszaal in het Groesbeekse gemeentehuis. Je kunt hem nalezen op de site van Heiderijk zelf. Ook al heeft het meer duidelijkheid gebracht, er blijven nog steeds de nodige onduidelijkheden over. Op deze pagina vind je de punten die tot verwarring leiden.

"De mensen zijn zich rot geschrokken. Die massale bomenkap leeft enorm. De communicatie over het project rammelt aan alle kanten. Wij vinden daarom dat de gemeente Mook, als voormalig boseigenaar, bij de betrokken instanties moet aandringen op het geven van de vereiste uitleg en informatie aan de bevolking."

HET 300 HECTARE VRAAGSTUK
Op verscheidene plekken wordt gesteld dat het project Heiderijk 300 ha (600 voetbalvelden) gaat aanpakken. Zo kunnen we op de site van Heiderijk zelf lezen n.a.v. een interview in de Gelderlander van 5 januari 2010. Bart van der Aa van Natuurmonumenten spreekt daar met Geert Willems. In dat artikel staat:

"In totaal worden de komende jaren 300 hectare bos onder handen genomen. Behalve Natuurmonumenten zijn ook Staatsbosbeheer en de gemeente Nijmegen bij de uitvoering betrokken. De eerste fase van 80 hectare is in maart afgerond. Na enkele weken kerstvakantie zijn de werkzaamheden gisteren weer begonnen."
Bossen worden beleefbaarder door Heidevelden en Kronkelpaadjes

"...en daar binnen gaan we ongeveer 300 ha langzamerhand omvormen naar iets wat niet alleen maar bos is, maar iets wat méér dan bos is, d.w.z. een heideterrein dat overgangen naar bos in zich heeft."

Basisgegevens Heiderijk na uitvoering fase 1

Als we vervolgens in de factsheet kijken dan staat daar wel het getal 300 ha, maar niet in de zin dat er 300 ha wordt 'omgevormd'. Daar wordt gesproken over 300 ha als uiteindelijk 'leefgebied', waarbij er al 110 ha uit heideterrein bestond (zie daarvoor ook Na Gesprek met Projectleider). In de factsheet wordt dan ook gesproken over het aanpakken van 190 ha waarvan er inmiddels al 83 is afgesloten. In een eventueel vervolg staat er dan nog 107 ha op het programma.

De onduidelijkheid is dan ook: wordt er nou 300 ha aangepakt en omgevormd of er wordt er nu 190 ha aangepakt en omgevormd? Ergens lijkt er iets niet te kloppen.

WAT IS HEIDEGEBIED?
Er wordt in het factsheet gesteld dat er voor aanvang van het project al 110 ha heideleefgebied was. Welke terreinen worden dan gerekend tot heidegebied, zijn dat dan de gebieden waar puur en alleen heide is zoals het stukje op Mulderskop, de Mookerheide, de Heumense Schans en de stukjes in Heumensoord of is het een groter gebied?

Deze vraag is relevant omdat als vooraf heidegebied werd gedefinieerd als puur heidegebied deze betekenis ook na afloop van het project logischerwijs moet gelden. Met andere woorden dan zou er 190 ha puur heidegebied bij komen, en puur heidegebied is een gebied waar haast geen boom te bekennen is, behalve af en toe een losse variant omdat dat er zo schilderachtig uit ziet.

In fase 1 is er 55 ha boomgebied tot kaalheid omgevormd (dit is 17 ha verwijderen bos en 38 ha verwijderen opslag), waarbij we de dunning niet meetellen omdat dat volgens de definitie bos blijft (en geen heide). Als je de pure definitie hanteert dan is er op het moment 110 (oude heidegebieden) + 55 (potentiële nieuwe heide) = 165 ha nieuwe heide gemaakt voor de toekomst. Als je 300 ha pure heide wilt halen dan moet er nog 135 ha volledig gekapt worden, maar in de factsheet wordt uitgegaan van nog 107 ha.

De onduidelijkheid betreft hier: wat is de definitie van heide vooraf en wat erna?

WANNEER WORDT OPSLAG BOS?
Dan wordt er in het factsheet ook een onderscheid gemaakt tussen 'volwaardige bomen' volgens de boswet en 'houtopslag'. 17 ha officieel bos is verwijderd en daarnaast nog eens twee keer zoveel houtopslag. Dit wordt in het factsheet omschreven als: verwijderen van spontane opslag van houtige gewassen, niet zijnde bos. De herplantplicht (art. 3 Boswet) is niet van toepassing.

Er wordt hier gesproken over 'Houtige gewassen'. Dat doet mij toch al snel denken aan bomen en struiken. Op een of andere manier heb je dus bomen en 'houtige gewassen' die op een heel andere manier worden behandeld. Het is onduidelijk waar de grens ligt tussen houtopslag en bos. Hoe oud moet een boom zijn om zich volwaardig een onderdeel van een bos te mogen noemen en dan dus ook onder de boswet te vallen (wat herplanting elders verplicht)?

Voor buitenstaanders ontstaat er op deze manier het beeld dat bomen die misschien wel 10-30 jaar oud zijn niet worden behandeld als bomen, maar als 'houtige gewassen', een soort inferieure benaming voor spontane boomgroei. Zo lijkt bosbeheer een mooie manier gevonden te hebben om vele hectaren bos te kappen terwijl ze officieel eigenlijk geen bos aan het kappen zijn, maar slechts houtige gewassen aan het verwijderen zijn.

Ook hierbij is er dus onduidelijkheid: wie bepaalt of een boom een volwaardige boom is of slechts een houtig houtopslag gewas? Omdat er veel voordelen zijn bij het interpreteren van bos als houtopslag kan hiermee makkelijk gesjoemeld worden. Zie voor meer informatie over de definitie van houtopslag volgens de Boswet in Gelderland het artikel Gemeente Nijmegen en het Heiderijk Experiment

TOEKOMST?
Ter afsluiting is er ook de nodige onduidelijkheid over de toekomst. Allerlei milieugroeperingen en de belanghebbende partijen als Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer rollen over elkaar heen om het plan te promoten, maar het is niet duidelijk hoe de toekomstige plannen er dan uit moeten gaan zien. Welke stukken bos worden weer volledig kaalgehakt en welke delen worden bestempeld als 'houtig gewas' en welke als volwaardig bos en waar wordt gedund en geplagd? Als er een plan is voor fase 2 hoe wordt die dan aan de bevolking kenbaar gemaakt? Je kunt reacties plaatsen op de site van 'Red ons Bos', 'Er was eens een Bos' en op de volkskrantblogpagina van mij. Voor vragen aan mij kun je ook mailen naar het onderstaande mailadres.

UPDATE JUNI 2010
Het 300 ha vraagstuk lijkt beslecht te zijn, in die zin dat Bart van der Aa van Natuurmonumenten zich waarschijnlijk heeft versproken. Hij zal vast bedoeld hebben dat er IN een gebied van 300 ha 'heideleefgebied' wordt gemaakt. Hoe de verhoudingen 'open heide' versus 'halfopen-heide' zijn is mij nog niet helder. De verwarring werd ook groter toen ik de nieuwsbrief van juni 2010 las van de Bosgroepen. Op pagina 3 van deze nieuwsbrief kunnen we namelijk lezen:

"Op termijn wordt gestreefd naar ca. 250 ha heide en 50 ha geleidelijke overgangen van heide naar bos."

Dit bericht toont wederom hoe verwarrend er wordt omgegaan met cijfers. Hier even mijn logica: als er al 110 ha heidegebied was, en er is 55 ha bijgekomen (de rest blijft immers bos, 28 ha) dan zou er na het einde van fase 1, 165 ha open heide gebied zijn. Als dat in de volgende fases moet groeien tot 250 ha open heide (met nog 50 ha overgangen van heide naar bos), dan zou dat inhouden dat er in de volgende fase nog 85 ha volledig kaalgeslagen zou moeten worden . Daarnaast zou er dan 22 ha overgang van bos naar heide bijkomen, om dan in totaal aan 300 ha te komen (110+55+85+28+22=300).

Het is juist vooral die grote kaalslaggebieden die zoveel weerstand hebben opgeroepen bij de bevolking. Hoe is het mogelijk dat er volgens dit bericht van de bosgroepen nog eens 85 ha compleet zou worden gekapt? Volgens mij staat dat ook niet in het oorspronkelijke plan. Waar schuilt een eventueel misverstand?

Na een mailuitwisseling met de heer Jans van de Unie van Bosgroepen (lid van de stuurgroep Heiderijk) werd duidelijk dat deze cijfers NIET bedoeld waren om de ambities van het project Heiderijk aan te scherpen, maar dat ze bedoeld waren om een algemene indruk te wekken voor de leden van de Unie van Bosgroepen. Ze zijn daarom dan ook wat algemener dan de bedoeling was.

Onduidelijkheden na eerste Factsheet Heiderijk

Omvang, Definities, Plannen

11 mei 2010 - juni 2010 door Waterput