Waterput: Gemeente Nijmegen en het Heiderijk Experiment

INTRODUCTIE
Sinds de actiegroep 'Red ons Bos' haar stem heeft laten horen is er het nodige gebeurd rondom het project Heiderijk. Zowel in de landelijke media, maar vooral in de regionale kranten zijn artikelen en ingezonden brieven verschenen van de voor- en tegenstanders van het experiment dat beoogt om uiteindelijk 300 ha heide-leefgebied te maken in de bossen tussen Nijmegen, Mook en Groesbeek ten koste van vele tientallen hectaren groen bos.

In deze bijdrage wil ik wat aandacht schenken aan de rol van de Gemeente Nijmegen en daarbij maak ik gebruik van een artikel van de wethouder voor Milieu en Klimaat van Groen Links, Nijmegen, Jan van der Meer. Hij schreef op 15 mei 2010: "Waarom de Petitie van SP over Heumensoord misleidend is".

RED ONS BOS en RED HET BOS
Allereerst lijkt het inmiddels nodig om even stil te staan bij de eventuele verwarring tussen de actiegroep 'Red ons Bos' en de actie/petitie 'Red het Bos' van de Socialistische Partij van Nijmegen. De actiegroep Red Ons Bos is voorgekomen uit boze burgers van Groesbeek die verontwaardigd en verrast waren over de omvang van de kap en 'omvorming' van het Heiderijkexperiment. Zij hebben geflyerd en vele acties ondernomen om de bomenkap onder de aandacht te brengen waarbij vooral de bijeenkomst in de raadszaal van het Groesbeekse gemeentehuis een stroomversnelling heeft veroorzaakt waarbij allerlei media zijn betrokken.

Terwijl de actiegroep al een tijd actief was werd ook het nieuwe coalitie-akkoord gepresenteerd van het nieuwe College van Nijmegen, gevormd door Groen Links, PvdA en D66. De partijen waren overeengekomen om in principe het Nijmeegse deel van het bos Heumensoord te gaan verkopen aan Vitens en Natuurmonumenten.

Dit wekte de woede op van de lokale SP-fractie die meteen een actie op touw zette onder de naam 'Red Het Bos' waarbij niet alleen geprotesteerd wordt tegen de mogelijke verkoop van Heumensoord, maar tegelijkertijd wordt ook de bomenkap onder de vlag van Heiderijk gebruikt als argument om dat deel bos niet te verkopen.

PETITIE SP: NIET HELEMAAL HANDIG GEFORMULEERD
Binnen de Nijmeegse politiek staat de SP niet alleen in haar verzet. Ook de VVD-fractie van Nijmegen en de Democratische Partij voor Solidariteit (DPS) is tegen de verkoop van Heumensoord en eveneens tegen de verdere uitvoering van het project Heiderijk. De SP is ook een petitie gestart.

Jan van der Meer schrijft in zijn bijdrage dat deze petitie van de SP misleidend zou zijn.

Ik ben tegen de verkoop van het Nijmeegse deel van Heumensoord aan waterleidingbedrijf Vitens en Natuurmonumenten. Met de verkoop van het bos geeft de gemeente Nijmegen vrij baan aan Staatsbosbeheer om in het kader van project Heiderijk 300 hectare bos te kappen om er een kale heidevlakte van te maken.

VERWARRING RONDOM 300 HECTARE
Hierbij stelt van der Meer dat er geen 300 hectare bos wordt gekapt door Heiderijk. Zoals blijkt uit het laatste factsheet van Heiderijk zou er inderdaad geen 300 hectare bos worden gekapt, maar wordt er 190 hectare bos 'omgevormd' tot heide-leefgebied. Op de pagina 'Onduidelijkheden na Factsheet' wordt uiteengezet waar de verwarring vandaan komt rondom het getal 300ha. Zo is er door Natuurmonumenten gesproken over het 'aanpakken van 300ha' en over het laten ontstaan van 300ha heidegebied. Pas later werd duidelijk dat er bij aanvang van het project al 110 ha 'heideleefgebied' was. Deze onduidelijke communicatie heeft tot de nodige verwarring geleid en sommigen vertrouwen de cijfers van Heiderijk nog altijd niet.

HOUTOPSLAG OF BOS?
Dan is er ook het verschil in beleving van het toekomstige gebied: wordt het pure kale heidevlakte of wordt het een 'heide leefgebied' met daarbij nog de nodige stukken bos? Van der Meer haalt het factsheet aan als hij spreekt over de volledige kap van 17 ha. Dit betreft vooral Mulderskop, maar ook delen van de Mookerschans en Heumensoord. Verder is er discussie over de 35 ha 'houtopslag-verwijdering', ook hiervan is het resultaat volledige kale vlakte (met hier en daar een boom).

Uit het document 'Boswet in Gelderland' kunnen de volgende gegevens gehaald worden:

"De Boswet is van toepassing op alle bossen en houtopstanden groter dan 10 are of - in geval van rijbeplantingen - meer dan twintig bomen die gelegen zijn buiten de zogenaamde.‘bebouwde kom Boswet’ (p.6)

...Vrijstelling van de herplantplicht
Voor heidevelden die door achterstallig onderhoud in de loop der jaren zijn volgelopen met bosopslag kan een vrijstelling van de herplantplicht worden verkregen. Echter alleen voor bosopslag die jonger is dan tien jaar. Oudere bosopslag moet in principe worden gecompenseerd." (p.25)

Het is dan ook redelijk om te veronderstellen dat er onder die 70 voetbalvelden 'houtopslag' er veel bomen zijn die ouder zijn dan 10 jaar en ook voldoen aan het oppervlaktecriterium. Alleen al het gebied langs het oude spoor naar Groesbeek is sinds de afschaffing van de lijn Nijmegen-Groesbeek begin jaren 90 niet of nauwelijks meer onderhouden. Daarbij is ook een groot deel van Mulderskop geschaard onder houtopslag. Mensen die daar de afgelopen jaren zijn geweest weten dat die bomen vele hectaren besloegen en het lijkt me erg sterk dat ze allemaal jonger waren dan 10 jaar.

Een aanzienlijk deel zou dan volgens deze criteria van de provincie Gelderland onder (nieuw) bos vallen en niet onder 'houtopslag'. De stelligheid waarmee de 35 ha wordt gedefinieerd als 'niet zijnde bos' is dan ook discutabel, zeker ook omdat er voor het verwijderen van houtopslag helemaal geen enkele vergunning of herplant noodzakelijk is en de belanghebbende partijen zelf bepalen wat bos is en wat niet.

Omdat er ook flink is gedund is er bij menig bosbezoeker niet voor niets het gevoel ontstaan alsof er héél véél bos is gekapt, veel meer dan de 17 ha die op het factsheet is verschenen. Het idee dat er in de volgende fases nog 107 ha extra wordt aangepakt met daarbij een onduidelijke verdeling (bos, 'houtopslag' en dunning) roept dan ook de nodige weerstand op. Veel mensen hebben niet zo'n moeite met wat extra heide erbij, maar het is vooral de grote omvang ervan die tot protesten leidt.

STAATSBOSBEHEER?
In de petitie stelt de SP dat de gemeente Nijmegen vrij baan geeft aan Staatsbosbeheer. Waarschijnlijk vergist de SP hier zich en bedoelen ze bosbeheerders in het algemeen. Zowel Natuurmonumenten als Staatsbosbeheer en overigens ook de gemeente Nijmegen steunen Heiderijk. Ook al is het niet in de Nijmeegse gemeenteraad besproken (zoals het in geen enkele omliggende gemeente is besproken) is het wel goedgekeurd door de wethouders van Hooft (SP) en van der Meer (Groen Links) destijds. De enige manier waarop ik dit gedrag kan rijmen is dat de SP geschrokken is van de omvang van de boskap en daardoor haar beleid heeft aangepast. Ze zijn wel altijd consequent tegen de verkoop van Heumensoord geweest.

INITIATIEFNEMERS
Jan van der Meer zegt dat het initiatief voor het Heiderijk Experiment heeft gelegen bij de provincies Gelderland en Limburg en het ministerie van LNV. Volgens de site van Heiderijk zelf zijn Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, de gemeente Nijmegen en Prorail de opdrachtgevers en waarschijnlijk hebben ze met het rapport van Natuurbalans-Divergens in de hand, met behulp van de Bosgroepen de subsidies gekregen van de provincies en het ministerie (zie Veelgestelde Vragen). Anderzijds wordt ook weer de gedeputeerde Harry Keereweer van de Provincie Gelderland genoemd als pleitbezorger voor Heiderijk (zie Gedeputeerde Keereweer verwelkomt Zadelsprinkhaan)

Is de heer Keereweer dan de grote roerganger van het project? Of zijn er andere personen binnen de verschillende organisaties de werkelijke initiatiefnemers? Wie zijn de grote inspiratoren van het project? Wie het weet mag het zeggen.

HET EXPERIMENT HEIDERIJK
Het is duidelijk dat Jan van der Meer een voorstander is van het project, zoals ook Alex de Meijer van Milieudefensie Nijmegen zich heeft geuit als een uitgesproken voorstander (zie Door Wrijving onstaat Glans), tezamen met de nodige natuurverenigingen zoals van der Meer ook stelt in zijn bericht. De deelnemers lijken er allemaal vanuit te gaan dat de aanpak succesvol zal zijn in die zijn dat de kaalgeslagen delen zich in de loop van de tijd zullen omvormen naar heidegebied. Dit is echter zeker geen gegeven.

Op de Hatertse/Overasseltse Vennen zijn sommige 'omgevormde' gebieden niet in heide, maar in graspollenvelden veranderd (zie foto). Er is daar zelfs een Stichting opgericht die zich verzet tegen deze heide/veen-vorming in dat gebied. (zie Vennengebieden). Ook nu (half mei 2010) zie je op delen van Mulderskop al een groene graslaag ontstaan.

Stichting Kritisch Bosbeheer wijst er ook op dat heidegebieden vaak moeilijk te handhaven zijn en bovendien is het ook verre van zeker of de diersoorten ook daadwerkelijk geholpen zijn bij de nieuwe omgeving. Daar komt bovendien bij dat het verre van slecht gaat met sommige soorten zoals de zandhagedis en de gladde slang. (zie volkskrantartikel (28 april 2010) en Artikel Kritisch Bosbeheer). Ook enkele andere diersoorten zijn al in geen tijden meer waargenomen (zoals de veldkrekel en de blauwvleugelsprinkhaan zie daarvoor ook het artikel van Alex de Meijer).

De projectleider stelt daarbij ook dat het nog niet eerder in Nederland op zo'n grote schaal op deze wijze heide is gevormd.

Als je al deze factoren bij elkaar neemt dan is de stelling te verdedigen dat we hier te maken hebben met een natuurexperiment waarvoor vele hectare bos het veld hebben moeten ruimen. Er is geen totale zekerheid te geven of er overal heide zal ontstaan en of het ook echt werkt om de bedreigde diersoorten te redden op deze manier, waarvan de nodige helemaal niet zo in gevaar blijken te zijn. De hoeveelheid heide is inmiddels bijna verdubbeld ten opzichte van het moment dat het rapport is uitgebracht in 2003: Je zou je kunnen voorstellen dat de heidehervormers toch al tevreden kunnen zijn.

CONCLUSIE
Zou het geen teken zijn van voortschrijdende inzichten om – rekening houdend met de nodige groenbosliefhebbers – eerst eens te bezien of er wel daadwerkelijk heide ontstaat en niet rücksichtlos door te gaan met het kappen van bosgebieden, dit maal vooral in de gebieden behorende bij de gemeente Mook-Middelaar? Deze gemeente heeft de afgelopen vijf jaar haar bos wél al verkocht aan Natuurmonumenten en heeft dan ook minder invloed op de aanstaande actie van 107ha dunning en kap.

In die zin is het wel degelijk een steekhoudend argument van de SP om het bos in de handen te houden van de gemeente, omdat er op die manier nog wel een zekere democratische invloed kan worden uitgeoefend op het bosbeheerbeleid, alleen had het meer zin gehad als Nijmegen zelf niet een partner was geweest in het 'omvormings-project' Heiderijk.

Bij organisaties als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Prorail is de democratische invloed van de gewone bosgenieter ver te zoeken. Je kunt dan als burger veel makkelijker overgeleverd worden aan de grillen van een groep ecologen die bepaalt wat hoort en wat niet. Vooralsnog lijkt het erop dat er inderdaad een pauze wordt ingelast van enkele jaren voordat de kettingzagen weer gaan ronken.

Gemeente Nijmegen en het Heiderijk Experiment

Rol van de verschillende partijen en lokale politici

mei 2010 - door Waterput