De Eeuw van de Stad
Voorstelling van het Witboek Stedenbeleid op woensdag 19 november 2003

Er wordt momenteel gewerkt aan een beleidsvisie voor het Vlaams stedenbeleid met een tijdshorizon van 15 à 20 jaar. Dit resulteerde in een Witboek Stedenbeleid, dat voorgesteld werd in Gent op 19 november 2003.
Een stad is een levend organisme, met oneindig veel facetten.
De hamvraag is hoe we de leefbaarheid ervan kunnen verhogen. De beslissingen van vandaag bepalen hoe de stad er over twintig jaar zal uitzien.

Eind 2000 werd een Task Force geïnstalleerd met 14 deskundigen uit diverse disciplines.
Elk van hen schreef een eerste tekst over zijn specifiek beleidsdomein.
In het najaar 2001 werd voor elk beleidsdomein een workshop georganiseerd. Mandatarissen, ambtenaren, middenveld, ervaringsdeskundigen en burgers konden hieraan deelnemen.

In 2002 distilleerde de Task Force uit al het beschikbare materiaal een coherentie visie op stedelijkheid en stedenbeleid en onderzocht ze welke praktische maatregelen moeten genomen worden, in de diverse beleidsdomeinen en op de diverse niveaus, om de steden en het leven in de steden een nieuwe dynamiek te geven.

Website : www.thuisindestad.be/html/witboek/

Hier kan je ook gegevens opzoeken van contactpersonen binnen het domein van het stedenbeleid. Ben je zelf actief binnen het kader van het stedenbeleid of aanverwante domeinen, dan kan je je gegevens achterlaten om toe te treden tot het netwerk.

Uitgeverij Verloren is gevestigd in de voormalige Torenlaankerk Vanaf Station Hilversum is het ongeveer een kwartiertje lopen: bij de stoplichten het Stationsplein oversteken en de Leeuwenstraat inlopen. Aan het einde links de Groest op en daarna de eerste straat rechts: Kerkstraat. Deze straat eindigt op de Gooise Brink. Voorbij het Goois Museum de weg oversteken, straat in waar de apotheker rechts op de hoek zit. De eerste straat rechts (bij het stoplichtje) is de Torenlaan.
Aan de Gooise Brink is een parkeergarage. Attentie: de binnenstad van Hilversum heeft nogal wat eenrichtingsverkeer.

Hans Renes, De stad in het landschap
Het fenomeen stadswording wordt toegelicht aan de hand van de ligging en ruimtelijke ontwikkeling van steden in relatie tot het landschap, alsmede de ontwikkeling van stadsplattegronden. In de loop van de tijd zijn verschillende typologieën gemaakt voor steden. Voor eenvoudige steden zijn die vaak informatief, maar veel steden hebben een zeer complexe ontstaansgeschiedenis. Renes noemt vier aandachtspunten: prestedelijke structuren, vormwil/vormgevend vermogen, functies en inertie. De laatste term wijst op de grote mate van resistentie van een eenmaal aangelegde structuur. Bij de verandering van stadsplattegronden onderscheidt Renes de processen groei, stagnatie, krimp en verschuiving. Bij de relatie tussen de stad en zijn omgeving gaat hij met name in op de stadsrand en het buitengebied.

Peter Henderikx, De stad in de geschiedenis
Historici zijn het er over eens dat de stadsvorming in het graafschap Holland en Zeeland vrij laat op gang kwam, namelijk in de 13e eeuw. Maar vooralsnog ontbreekt een helder beeld van de vroegste stadsontwikkeling in het graafschap, omdat zeer weinig schriftelijke gegevens voorhanden zijn. Henderikx besloot daarom het schaarse bronnenmateriaal van voor ca. 1270 nog eens nauwkeurig onder de loep te nemen en de volgende vragen te stellen: Wanneer vertoonden plaatsen, die in de loop van de 13e eeuw van de graaf een stadsrechtprivilege ontvingen, voor het eerst stedelijke kenmerken? Wat was voordien het karakter van een dergelijke nederzetting, en had deze al een relatie met de graaf? En: in hoeverre hebben de opeenvolgende graven de stedelijke ontwikkeling gestimuleerd?

Hildo van Engen, Stadsrechten
Stadsrechtteksten zijn belangrijke bronnen voor de vroegste wordingsgeschiedenis van stedelijke nederzettingen. Maar er bestaan nogal wat misverstanden over stadsrecht, en het onderzoek is nogal versnipperd. Van Engen tracht antwoord te geven op onder meer de vraag: wat is de verhouding tussen stadswording en stadsrechtverlening in de Noordelijke Nederlanden?

Frans Theuws, Graven naar de stad
De stadswording van Maastricht onttrekt zich grotendeels aan onze waarneming. Vanaf circa 700 laten zowel de historische als de archeologische bronnen ons in de steek. We weten nauwelijks hoe de stad die vanaf 1229 werd ommuurd tot stand kwam.  We weten niet of het daarbij om een samensmelting van twee kernen ging dan wel, zoals Panhuysen en Leupen veronderstellen, om een groei (vooral naar het noorden) vanuit de oude kern rondom het laat-Romeinse castellum. Theuws voegt daaraan nog een derde model toe, waarin verrassende wendigen in de ontwikkeling van de 'stad' een belangrijke rol spelen. De Karolingische periode lijkt een belangrijke breukperiode in veel Maaslandse en Rijnlandse steden.

Wim Boerefijn, De morfologie van de stad
In de bijdrage van Boerefijn gaat de aandacht eerst en vooral uit naar de vorm: concentratie, opdeling en uitbreiding van de private grondpercelen als typisch aspect van de stadswording. Welke vormen kon dit aannemen en hoe ging het in z'n werk? Naast de structuur van de plattegrond betrekt hij ook het verticale vlak en het type bebouwing in zijn beschouwing. Boerefijn ziet de Nederlandse urbanisatie van de 11de tot de 15de eeuw als een bij uitstek Europees fenomeen.

Reinout Rutte, Stadslandschappen
Van de 11de tot de 15de eeuw werden steden aangelegd in vele soorten en maten. Het is niet eenvoudig om inzicht te krijgen in het stadswordingsproces in de Nederlanden. Aan de hand van verschuivingen in de verhouding tussen sociale, politieke, economische en geografische factoren kunnen we verschillende fasen in het stadswordingsproces onderscheiden. Volgens Rutte gaat het in Nederland om acht groepen steden, oftewel stadslandschappen met overeenkomstige kenmerken. Het verspreidingspatroon van steden in het landschap en de stadsplattegronden vormen het uitgangspunt voor die indeling.

Namens de Werkgroep Stedengeschiedenis
Jan van den Noort