Natuurverbinding Albertkanaal

Omschrijving

Het Albertkanaal op het grondgebied van de gemeenten Bilzen, Lanaken en Riemst vormt een open ruimte verbinding tussen het Landschapspark Hoge Kempen in het noorden en de Sint-Pietersberg in het zuiden. Tegelijkertijd vormt het gedeelte van het Albertkanaal vanaf Kanne tot aan de de Kanaalkom van Briegden en dan verder de Verbindingsvaart Briegden-Neerharen een verbinding tussen de (Waalse) Maas en de Jekervallei met de Grensmaas.

Ruimtelijke Structuurplan Provincie Limburg

Ruimtelijke Structuurplan Provincie Limburg. Hasselt 2003. Zie Hoofdstuk IV.1. Natuurlijke structuur. p. 174 vv. Voor de bijbehorende kaart, zie deel Kaarten, p.66, kaart 58 Natuurverbindingen en ecologische infrastructuur van bovenlokaal niveau.

De Provincie Limburg verwoordt het ruimtelijk concept in haar Ruimtelijk Structuurplan als volgt:

De gewenste natuurlijke structuur, inclusief de bosstructuur, wordt in Limburg gedragen door de uitgestrekte bos- en heidegordel op het Kempens Plateau, door grote natuurgebieden aan de randen van de provincie (…), door de Maasvallei, door de grote beek-valleien, door het Midden-Limburgs Vijvergebied en door de Demerdepressie. Beekvalleien en droge natuurverbindingen integreren die gebieden in een grensoverschrijdend netwerk. De provincie wenst dat verbindend en bufferend netwerk te versterken. Daarvoor richt zij zich op natuurverbindingen en op gebieden met ecologische infrastructuur van bovenlokaal niveau.

Op Vlaams niveau werd de grote bos- en heidegordel op het Kempens Plateau aangeduid als een groot aaneengesloten natuurcomplex, waar de natuurfunctie domineert met een aaneengesloten oppervlakte van minstens enkele duizenden ha. Ook van Vlaams niveau zijn de valleien van Maas en Jeker.

Tussen de elementen van Vlaams niveau liggen in de gewenste natuurlijke structuur droge en natte verbindingen. Die verbindingen zijn essentieel om een samenhangend, duurzaam ecologisch netwerk te vormen.

De Provincie stelde een lijst op van 9 groepen van verbindingen (aangeduid met Romeinse cijfers) noodzakelijk om een samenhangend netwerk te bekomen. Een eerste categorie daarbij vormen de verbindingen die noodzakelijk zijn om de rol van Limburg als euregionale en Vlaamse natuurlijke toegangspoort te behouden. Dit zijn de verbindingen die de Limburgse natuurlijke structuur tot over de provinciegrenzen heen ontsnipperen, waartoe ook delen van de kanalen behoren. Groep II is de verbinding tussen het Park Hoge Kempen, Haspengouw en het Drielandenpark, Wallonië, vooral langs het Albertkanaal en de Jekervallei.

Onder volgnummer 21 catalogeert het Ruimtelijke Structuurplan de open ruimte verbinding langs het Albertkanaal in Bilzen, Lanaken en Riemst voor zover niet opgenomen als natuurverwevingsgebied op Vlaams Ecologisch Netwerk.

Bijzondere aandacht hecht het Ruimtelijk Structuurplan ook aan reliëfelementen, zij benadrukken overgangen en begrenzingen en zijn rijk aan ecologische gradiënten. De Provincie kiest ervoor om ze maximaal te vrijwaren van bebouwing. De twee reliëfelementen die van provinciaal niveau verklaard werden, zijn de steilrand van het Kempens Plateau (denk concreet aan de meest zuidelijke punt in Gellik) en de grensoverschrijdende heuvels Sint-Pietersberg en het Plateau van Caestert

Natuurverbinding 21 verbindt juist de twee belangrijkste reliëfelementen van de Provincie.

Daarnaast selecteerde de Provincie in haar Ruimtelijk Structuurplan ook een zevental gebieden met ecologische infrastructuur van bovenlokaal niveau:

nr. 3: Komveld langs het Albertkanaal in Gellik (Lanaken) met voor Vlaanderen uitzonderlijke mycologische waarden en schrale graslanden;

nr. 5: Zichen-Zussen-Bolder (Riemst), belangrijk voor vleermuizen (rekening houden met vliegroutes langs opgaande vegetatie, doorheen holle wegen, enz. [kanaaltaluds], dassengebied.

Beide geciteerde gebieden met ecologische infrastructuur van bovenlokaal niveau sluiten naadloos aan bij Natuurverbinding 21.

Het Structuurplan geeft gebiedsgericht ook al ontwikkelingsperspectieven: Grensoverschrijdend overleg is nodig om de gehele Maas- en Jekervallei ook in Nederlands Limburg en in Wallonië  beter te integreren in het ecologisch netwerk, waarbij de Sint-Pietersberg een belangrijke stapsteen vormt. Het Albertkanaal heeft daarbij een cruciale verbindende functie, onder andere via te versterken kalkgraslanden (Natuurverbinding 21).

Ontwerp Milieubeleidsplan Provincie Limburg 2004-2008

Ontwerp Milieubeleidsplan Provincie Limburg 2004-2008. Hasselt 2003. Project 2. Planning en ontwikkeling van natuurverbindingsgebieden vindt u vanaf p.27.

Zoals hierboven aangehaald zijn in het Ruimtelijk Structuurplan Provincie Limburg 80 zoekzones voor natuurverbindingen opgenomen. Onder nummer 21 werd de open ruimte langs het Albertkanaal in Bilzen, Lanaken en Riemst geselecteerd.

Van rechtswege heeft de provincie de opdracht verbindingsgebieden te ontwikkelen. Dat houdt in dat een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) en een natuurrichtplan wordt opgesteld. In het RUP worden de functies en ruimtelijke bestemmingen tot op perceelsniveau vastgelegd, samen met eventuele maatregelen uit de wetgeving in verband met de ruimtelijke ordening?

Een natuurrichtplan omschrijft de huidige toestand van de natuur binnen het betreffende gebied. Daarnaast wordt een toekomstvisie geformuleerd over de gewenste toestand. Dit gebeurt in overleg met iedereen die door de aanduiding van het natuurverbindingsgebied betrokken partij wordt (eigenaars, verenigingen, overheden, …). Tot slot is er aan de natuurrichtplannen ook een pakket van stimulerende maatregelen (bv. subsidies) verbonden om die visie vorm te (doen) krijgen.

In het Ontwerp Milieubeleidsplan Provincie Limburg 2004-2008 heeft de Provincie zich voorgenomen om in de projectperiode tot 2008 ten minste tien van deze natuurverbindingen effectief te realiseren.

In 2004 wordt inhoudelijk en organisatorisch goed voorbereid van start gegaan met de eerste concrete afbakeningen van natuurverbindingen.

Drielandenpark

Het Ruimtelijk Structuurplan gaf al aan dat grensoverschrijdend overleg nodig is voor een betere integratie van het ecologisch netwerk. Dat zou kunnen gebeuren in het kader van het Project Drielandenpark. Na de afsluiting van fase 1 met de voorstelling van het 'Ontwikkelingsperspectief Drielandenpark' zal fase 2 starten met het identificeren van thema's en gebieden voor nadere uitwerking.

Bij de gebiedsuitwerkingen werd de Zone Lanaken-Pietersberg-'s-Gravenvoeren voorgesteld waarvoor een gedetailleerd projectvoorstel zal worden gemaakt, waarin de benodigde expertise, menskracht (tijd) en middelen zullen worden vastgelegd

(behandeld in: Concept Ontwikkelingsperspectief Drielandenpark (RO-GC/OOST/GP (2002) 3), Bijlage 2 Prioritaire thema- en gebiedsuitwerkingen).

Zone Lanaken-Pietersberg-'s-Gravenvoeren

Het gebied loopt vanaf de zuidrand van het Kempisch Plateau, via de brede taluds aan weerszijden van het Albertkanaal, het St.-Pietersbergcomplew met Jekerdal en de mondingen van de Voer en de Berwijn richting Ardennen.

In het gebied spelen de volgende zaken:

-herinrichting t.b.v. ecologische corridor (incl. oversteekvoorzieningen)

-herinrichting t.b.v. herstel karakteristieke biotopen en uitbreiding bestaande natuur

-vormgeving stadsranden en "groen in en om de stad"

-ontwikkeling thematische routes

-tegengaan diffuse verstedelijking (instellen groene bufferzone)

-uitbouw grotten-toerisme, rekening houdend met de ecologische draagkracht

-soortenbescherming (o.a. das, hamster, vleermuizen,…)

Partners: Vlaanderen, Wallonië, Nederland.

Vlaams Ecologisch Netwerk (fase 1)

In het Vlaams Ecologisch Netwerk, fase 1 werden volgende delen van de kanaaltaluds opgenomen:

- Tussen grens met Wallonië (Kanne) tot brug Vroenhoven: beide zijden van Albertkanaal;

- tussen brug Vroenhoven en brug Veldwezelt: niet in eerste fase VEN;

- vanaf brug Velwezelt in noordelijke richting (Eigenbilzen): westelijke, respectievelijk zuidelijke talud.

Europese Habitat-Richtlijn

De kanaaltaluds vallen onder de bescherming de Habitat-richtlijn, gebied Overgang Kempen-Haspengouw (gebiedscode BE2200042).

Inventarisatie Aeolus

Bureau Aeolus is druk doende met de inventarisatie van flora en fauna van de taluds van het Albertkanaal van Kanne tot Eigenbilzen. Aan de hand daarvan kunnen keuzes gemaakt worden voor toekomstig beheer.