| |
Grenslandschappen
Grenslandschappen hebben iets bijzonders. Ze scheppen een
eigen architectuur, een eigen ruimtelijke inrichting, en een eigen grenscultuur.
In het Grensschap is dat duidelijk waarneembaar.
 | Typerende voorbeelden van functionele grensarchitectuur
zijn de grenspalen die in 1843 geplaats zijn en de douanekantoren,
die, hoewel ze buiten gebruik zijn, nog duidelijk zichtbaar langs de
uitvalswegen staan. Maar architecten maken ook bewust gebruik van de grens
als thema. Een voorbeeld van esthetische grenslandarchitectuur is
bijvoonbeeld de spoorbrug over de
Brusselse Weg, gebouwd tussen 1854 en 1856 door de architecten J.G. van
den Bergh en J.A. Kool (V.d. Boogaard & Minis, Monumentengids
Maastricht, 166), die van ornamenten is voorzien die naar middeleeuwse
verdedigingswerken verwijzen. |
| Ook in de ruimtelijke inrichting van het Grensschap
is de rol van de grens bepalend. Het Albertkanaal werd mede juist hier
aangelegd omdat het een grensverdedigingswerk was- een soort slotgracht rond
België. Datzelfde geldt voor de vorm die Nederland aan de westrand van
Maastricht heeft gekregen - als schootsveld van de vesting. Daarnaast heeft
het gebied - juist omdat het een soort niemandsland tussen twee staten is,
langer een open karakter behouden. |
| Dat de grens ook een eigen cultuur geschapen heeft
blijkt bijvoorbeeld uit de smokkeltraditie, die in Montenaken in 1992
geëerd is met het standbeeld "De Smokkeleire van Montenaoke", uit
de familierelaties die vaak grensoverschrijdend zijn, en uit de uitwijkmogelijkheden
die de nabijheid van de grens geeft (een Nederlandse boer die ook land in
België heeft kan, als hij het niet eens is met het beleid van de
LLTB, even zo gemakkelijk naar de Belgische Boerenbond gaan). Anderzijds
worden traditionele waarden er misschien wel langer dan elders in ere
gehouden omdat de grens ook voor een stroefheid van planning en ontwikkeling
zorgt, die de modernisering langer dan elders tegenhoudt. Het is niet
toevallig dat de oude dorpskernen langs de grens zoals Oud-Caberg en Wolder
zo lang hun oude landbouwcultuur hebben weten te bewaren en het bijbehorende
gemeenschapsleven. |
Met steun van de projectgroep Belvédère heeft het bureau
Eker & Schaap een project
opgezet dat de waarden van grenslandschappen moet inventariseren. |
