Walking the Hadrian Wall

Hoe kom je nu zo ver?

Al jaren bezoeken wij in Europa overblijfselen van de Romeinse tijd. Als er ergens een bordje staat met ' Roman Site'  dan gaat het stuur om. Toen we dan ook hoorden dat er in Engeland door de Romeinen een muur was gebouwd om het eindpunt van het Romeinse rijk te beschermen waren de plannen snel gemaakt.

Een hoop oude stenen?
Hadrian's Walll (de Muur van Hadrianus) is het belangrijkste monument dat de Romeinen in Groot-Brittannië gebouwd hebben en de meest bekende grens in het hele Romeinse Rijk. De muur is bijna 2000 jaar oud, en dankzij het wilde landschap, de steden en dorpen is een bezoek aan Hadrian's Wall een must voor ons. Recent is de “Chinese Muur van Engeland” gerestaureerd. In 2003 is de laatste hand gelegd aan het Hadrian’s Wall Path, een uniek lange-afstands-wandelpad, waar Groot-Brittannië zo bekend om is, parallel aan “de” muur. Een voettocht langs Hadrian’s Wall is interessant voor liefhebbers van natuur en landschap maar is ook een openbaring voor reizigers met historische en archeologische interesse.

Hadrian's Wall is meer dan een muur.
Er zijn forten, mijl-kastelen, tempels en torens over de hele lengte, en musea, reconstructies en bezoekerscentra brengen de hele grens tot leven. De ruïnes zijn soms grimmig en inspirerend, op andere plaatsen maken ze als het ware deel uit van het landschap of zijn ze verstoken in verborgen hoekjes of steden.

Een stukje geschiedenis:

In 43AD betrad de romeinse veldheer Aulus Platius Britse bodem met 24000 soldaten. Hij vocht niet alleen, maar omdat het eiland voornamelijk door losse 'stammen' werd bewoond was verdeel en heers diplomatie voldoende om Engeland en Wales te bezetten.

Keizer Claudius gaf opdracht om ook Schotland in te nemen. Het lukte veldheer Agricola om de verzamelde stammen genaamd Caledonians tot een veldslag te verleiden en er 30.000 van af te slachten. Maar omdat de stammen weer in de heuvels van Schotland verdwenen en verzet bleven bieden was van een overwinning geen sprake. Hoe koppig en vasthoudend Schotten zijn is legendarisch.

Toen Keizer Harianus in 117AD aan de macht kwam was de uitbreiding van het Romeinse rijk tot stilstand gekomen. Toen hij in 122AD Engeland bezocht gaf hij dan ook de opdracht een muur te bouwen om de uiterste grens van zijn rijk aan te geven, zoals hij aangaf: ' om het Romeinse rijk van de barbaren te scheiden' .

De muur is gebouwd door Romeinse soldaten en niet door slaven of locale werklieden. Je zou kunnen zeggen dat het een soort arbeidstherapie voor de soldaten was die in het verste deel van het Romeinse rijk niet veel meer te doen hadden na de veldslag met de Caledonians. Duidelijk is te zien dat de voor die tijd zeer ervaren architecten het bouwplan voor de muur moeten hebben getekend. Alle beproefde defensietechnieken zijn in de muur verwerkt. Op het plaatje is dit te zien in de kunstmatig aangebrachte hoogteverschillen en verdedigingsgreppels.

Bewoners van de streek profiteerden natuurlijk wel van het bezettingslegen omdat ze goederen en diensten konden verkopen.

In de muur zijn 'milecastles' aangebracht  waar tussen de 8 en de 32 soldaten woonden.

Links: Het turret bij Birdoswald Fort. Tussen de milecastles stonden 2 'turrets' of verdedigingstorentjes. Toen er later meer soldaten naar de muur werden verplaatst bouwde men ook grote forten bij de muur. Deze dienden ook als grensovergangen voor de bevolking.  Rechts zie je hetzelfde turret maar nu in oorspronkelijk staat teruggebracht. De soldaten hebben 6 jaar over de muur gebouwd. Tussen de eerste wall en de greppel aan de andere kant van de muur gold een soort gemilitariseerde zone. Voor de Caledonians die in het noorden woonden was de muur zeker ook psychologisch afschrikwekkend en ver boven hun kunnen en manier van oorlogsvoeren.

Waarom is de muur nu zo vervallen?

De muur is in eerste instantie gebouwd met stenen. Het fundament is over de hele lengte 10 Romeinse voet breed. Halfverwegen is op dit fundament een 8 voet brede gebouwd, waarschijnlijk om materiaal te sparen. Vanaf Carlisle naar Bowness gebruikte men blokken turf. Toen de Romeinen verdwenen waren en voor de bevolking de middeleeuwen begonnen was de muur natuurlijk een dankbare bron van brandstof waar het turf betrof en stenen voor het bouwen van huizen e.d. Het woord 'werelderfgoed' bestond nog niet dus sloopte men er lustig op los.

Je zou kunnen zeggen dat er alleen overblijfselen zijn op plaatsen waar het te veel moeite koste de stenen te verplaatsen of omdat de overblijfselen door de jaren heen overgroeid raakten. Nu nog steeds zijn archeologen bezig stukken muur uit te graven en te conserveren. De grote belangstelling voor de muur van de laatste jaren is voor hen dan ook een schrikbeeld. De tegenwoordige Muur van Hadrianus (lengte: ca. 130 kilometer) staat op de Unesco-lijst van werelderfgoederen. Pas in de 19e eeuw herleefde de muur en kwam er meer en meer aandacht voor het belangrijke historische monument. De laatste jaren komen er jaarlijks ruim een miljoen toeristen op af. Waarmee de muur voor de regio ook een niet te versmaden economische factor is geworden.

GPS

GPS bezitters kunnen de door ons gelopen routes downloaden vanaf www.gpstracks.nl

Maar hoe pak je zo'n wandeling nu aan:

In eerste plaats konden we heel moeilijk info vinden maar op het internet zijn veel bedrijven die kant en klare vakanties aanbieden. Zo kwamen al snel tot een route indeling van ongeveer 9 dagen. Met de boot van Amsterdam naar Newcastle en dan in 7 dagen de muur lopen. Wij wilden geen voorgekauwd toeristisch arrangement nemen omdat we zo dicht mogelijk bij de bouwers van de muur wilden blijven. Met de tent en zo min mogelijk comfort, alleen en niet in een groep.

Via de officiele site van de Hadrian Wall http://www.nationaltrail.co.uk/hadrianswall/ kun je eigenlijk je hele tocht plannen. Je kunt er kaarten/adressen en geschiedenisboeken bestellen en heel erg veel hotels, BB, campings e.d. per plaatsje vinden. Heel informatief met alle mogelijkheden en prijzen. Ook busschema en openingstijden, restaurants en zelfs drinkwaterpunten kun je er vinden. Meer heb je eigenlijk niet nodig. Veel onderkomens kunnen geen cheques of creditcards aannemen dus neem genoeg cash mee vanuit Nederland. Engeland is een duur land, reken erop het pond de waarde van een euro heeft. Voor overnachtingen met de tent heb je ongeveer £50,- pppd en als je B&B gebruikt heb je £75,- pppd nodig. Dit is dan wel inclusief openbaar vervoer en intree. Wij gebruikten de waterproof !! kaart ' Harvey -hadrians's wall path-' en 'the essential guide to hadrian's wall path national trail 2004'. Meer heb je niet nodig.

Wanneer te gaan?

Engeland staat erom bekend het woord 'regen' uitgevonden te hebben. Waar wij echter geen rekening mee gehouden hadden is dat de maand mei nog erg koud kan zijn. Nachtvorst is geen uitzondering. Ons advies is dan ook de tocht te lopen in de maanden juni, juli of augustus. In het algemeen valt in mei en juni de minste regen. Omdat augustus is vernoemd naar een Romeinse keizer kan het dan al helemaal niets fout gaan. Wij gingen dus van 09-16 mei 2005.

 Etappe 1: dinsdag

            Met de boot van IJmuiden naar Newcastle (PONS AELII). Lopen tot Wallsend (SEGEDVNVM)

Gelopen afstand: 9km

Temperatuur overdag/'s nachts:    10/0°C      Weersgesteldheid:   bewolkt met zo nu en dan een zonnetje

Windkracht:                               2 mee        kosten verblijf:      £25pp

[klik op de foto's voor vergroting]

In IJmuiden met de DFDS naar Newcastle gevaren. Het werd een onrustige overtocht. Door de harde wind tegen ging het schip aardig tekeer. Het koste ons de grootste moeite om ons eten binnen te houden. In Newcastle gelijk maar reispilletjes gekocht voor de terugreis. We kregen van een andere wandelaar een goede tip om de eerste dag het stuk van Newcastle CS naar Wallsend te lopen. Hierdoor hoef je op de laatste dag niet meer te reizen met de metro en kun je na aankomst in NC direkt met de bus mee terug naar de boot. De bus van het schip naar Newcastle CS stond ons buiten al op te wachten en na betaling van £3.-pp werden we voor CS afgezet. Vanuit CS loop je rechtsaf Forth street af tot je bij een tunneltje komt. Hierdoor bereikten wij vrij snel de waterkant waar we de eerste eikel (het teken van het hadrian wall path) al zagen. In eerste instantie loop je leuk langs de waterkant van de rivier Tyne maar al snel kom je in een gebied met scheepswerven wat er vervallen en vooral roestig uitziet. Van de wall is niets te zien tot het Romeinse fort op het einde. Segedunum fort en badhuis zijn te bezoeken maar onderweg kom je ook een aantal forten tegen die zeker zo groot en mooi zijn. De route is goed aangegeven maar op sommige kritieke punten is het even zoeken. Met de metro terug naar CS. Let op dat je na het intoetsen van het aantal zone's op de knop 'single' drukt anders betaal je voor een retourtje. GPS bezitters kunnen de track downloaden op www.gpstracks.nl. Na in het centrum van NC gegeten te hebben in de pizzahut reden we met de trein door het Engels/Schotse landschap naar Carlisle. Enkeltje £10.-pp. Carlisle heeft een prachtig stadscentrum en winkelcentrum. Je kunt er wel een paar uurtjes zoetbrengen. Omdat de weerberichten nachtvorst voorspelden hebben we een B&B genomen in Avar house op 12 Scotland road. Prima adresje waar alles in overvloed aanwezig is. Met een fles goede wijn besloten we een geslaagde dag.

                    Etappe 2: woensdag

                    Van Bowness-on-Solway (MAIA - CVMCAVATA) naar Carlisle

Gelopen afstand: 25km

Temperatuur overdag/'s nachts:    14/0°C       Weersgesteldheid: zonnig

Windkracht:                               2 mee         kosten verblijf:      £25pp

[klik op de foto's voor vergroting]

Een prachtige dag met zon van het begin tot einde. Eerst krijgen we een onvervalst English breafast. Dit is zo stevig dat je tot 12 uur geen honger hebt. Daar kunnen geen Nederlandse boterhammen met pindakaas tegen op. Met de bus vanuit het centrum van Carlise rijden (je kunt beter zeggen schudden) we naar Bowness (£3,60pp). Deze bus is een 'shaking experience'. Let op dat de bus maar eens in de 3 uur rijdt. De timetable is op de hadrian wall website te downloaden. Je kunt ook met een speciale hadrianbus rijden maar die rijdt pas vanaf juni. Na ongeveer 45 minuten staan we in het midden van Bowness. Het is een dorpje van niets dus snel lopen we over de weg, waarover we zijn komen aanrijden, in de richting van port Carlisle. De weg staat bij hoog water wel twee meter onder water dus als je pech heb.... Wij hadden echter eb en heel leuk loop je langs de oever van river Eden terug naar Carlisle. Vandaag geen wall gezien. Het gedeelte tussen Carlisle en Bowness was van turf gemaakt dus dat zullen ze in de winter wel hebben opgestookt. In Carlisle eten we bij een chinees en sluiten we de dag af door een flesje wijn op te drinken liggend in het gras aan de oever van de river Eden. We weten niet wat de tocht ons nog gaat brengen maar dit nemen ze ons niet meer af.

Etappe 3: donderdag

Van Carlisle naar Bankshead

Gelopen afstand: 25km

Temperatuur overdag/'s nachts:    16/3°C        Weersgesteldheid: zonnig

Windkracht: 5 tegen                                      kosten verblijf:      £5,-pp

[klik op de foto's voor vergroting]

Met weer een fantastisch english breakfast in de buik lopen we in een stralend zonnetje vanaf de brug in bridgewater road van Carlisle weg. Het landschap is echt wat je 'english countryside' noemt. Hier ontmoeten we de eerste van honderden klaphekjes waar we doorheen moeten. Nu vinden we het nog leuk... echter al snel blijft Lies met haar gulp achter een moer van een hekje hangen waardoor haar onderkleding ook wat zon te zien krijgt. In Banks krijgen we het eerste stukje muur te zien maar dus gelijk maar een hoop foto's gemaakt. Helaas vertelt het bordje dat het een gereconstrueerd stukje is. Nep dus. Even later de eerste turret en wachttoren fundamenten. Alle overblijfselen uit de Romeinse tijd zijn beperkt tot fundamenten of lage muurtjes. De tijd eist zijn tol. Opeens beginnen we te klimmen door weilanden waardoor we alsnog een mooi zicht krijgen op Carlisle en Bowness. Tot nu toe is het vrij gemakkelijk te lopen. We praten onderweg regelmatig met mensen die ons tegemoet komen. Wat erg opvalt is de enorme behulpzaamheid van Engelsen in het algemeen. Als je 2 tellen op je kaart staat te kijken wordt er direkt aan je gevraagd of ze je kunnen helpen. Zelfs automobilisten stoppen als ze denken dat je de weg kwijt ben. Als er iets is wat wij van de Engelsen kunnen leren is het dit wel. We slapen in een campingbarn. Wij wisten ook niet wat dit was maar het blijkt een soort jeugdherberg te zijn waar je in een schuur tussen schotten in een gemeenschappelijke ruimte slaapt. Hier ontmoeten we een stel uit Australië wat de route ook loopt. Het wordt een gezellige avond. Let wel op dat je jeugdherbergen centraal moet boeken en niet ter plaatse kunt betalen. De douche is er prima en er staat een gasstel om je potje te koken. Wij eten een soort rijst prutje wat we meegenomen hebben uit Carlisle. Lekker in de avondzon zittend kunnen we buiten eten. Van de eigenaresse van de barn krijgen we een paar eitjes. 's Nachts moeten we wel wennen aan het gezamenlijk slapen maar een dagje in de buitenlucht geeft toch wel voldoende nachtrust. 

Etappe 4: vrijdag

Van Bankshead naar Once brewed

Gelopen afstand: 22km

Temperatuur overdag/'s nachts:   15/3 °C       Weersgesteldheid: zonnig

Windkracht: 5 tegen                                     kosten verblijf:      £8,- per tent

[klik op de foto voor vergroting]

Na een meegenomen broodjesmaaltijd genuttigd te hebben lopen we vanuit Bankshead naar boven. Hoewel we wel wisten dat het een zware dag zou worden moet je niet onderschatten hoe pittig de heuveltjes zijn. In Nederland lopen we zonder veel problemen 40km maar vandaag waren we na 22km toch behoorlijk gesloopt. Dat we zware rugzakken met tent meesjouwden en harde tegenwind hadden zal daar ook wel zijn bijdrage in gehad hebben. Over de 22 km hebben we 6 uur gelopen, dat zegt dus ook wel iets. Normaal lopen we 5-6 km per uur. Vanuit Bankshead lopen we eerst nog even Gilsland binnen omdat we gezien hebben dat daar een winkel is. Stel je niet te teveel voor van deze winkel, toen wij binnen stonden met rugzak kon er niemand meer in of uit zo klein is de winkel. Als je echt eten nodig heb kun je dus wel eens pech hebben omdat een paar klanten de winkel voor je neus kunnen leegkopen. De eigenaresse kon ons nog wel aan wat veiligheidsspelden helpen om Lies haar broek weer winddicht te maken. Na onszelf op een Engelse cake met marsepein te hebben getrakteerd klommen we omhoog naar het hoogste punt van de wall. De wall loopt prachtig over de heuvels heen en je kunt haar kilometers ver zien lopen zodat je direkt aan de Chineese muur moet denken. Net voordat je bij de betonnen zuil komt die het hoogste punt aangeeft kom je langs een bordje met 'Winshield campingfarm' erop. Van de achterkant lijkt de camping meer op een boerderijruïne. In de laag koeienstront lag een dood schaap met de pootjes omhoog ons op te wachten. Toen we de volgende dag weggingen lag het schaap er trouwens nog steeds. De boer hebben we maar geen hand gegeven omdat hij zo zwaar tegen de deurpost leunde dat we bang waren dat hij daardoor op de grond zou vallen. Het campeerveldje is erg hellend met weinig vlakke plekjes. Toen we toch een mooi plekje gevonden hadden bleek de volgende ochtend dat kraaien onze hele tent ondergepoept hadden. Hoog in de boom zat een nest en door de wind waaide de uitwerpselen zo over onze tent. En wij maar denken dat we 's nachts regen hoorden. De camping heeft wel een douchehok wat we daarna niet meer meegemaakt hebben dus dat maakte het nog enigzins goed. 400 meter in de richting van dorpje staat de pub 'twice brewed inn'. Hier hebben we heerlijk gegeten. We waren erg huiverig voor pub-eten maar dat is ons 100% meegevallen. 'Pints' zijn een halve liter dus we hebben best geslapen die nacht, ondanks de kou.

Etappe 5: zaterdag

Van Once Brewed naar Chollerford

Gelopen afstand: 23km

Temperatuur overdag/'s nachts:   17/5 °C       Weersgesteldheid: zonnig

Windkracht: 5 tegen                                     kosten verblijf:      £8,-- per tent

[klik op de foto's voor vergroting]

Vandaag lopen we direkt weer, vanuit het dal, terug naar het hoogste punt van route. Sta je na 1e minuten alweer te hijgen in de zon bij de hoogtemarkering. We wilden eerst nog langs Vindolanda fort lopen maar omdat we weer een zware dag verwachten doen we dit wel een andere keer. Mocht je dit willen sla dan geen stukje van de route over omdat je anders het mooiste van de route mist. Na 3 uur lopen waren we 10km verder dus het is weer behoorlijk zwaar. De route is adembenemend mooi. Dit is waarvoor je de wall wilt lopen. Laagland en countryside heeft ook zijn charme maar vandaag lopen we de wall op zijn mooist. Vaak gaat het stijl over trappetjes naar beneden naar een dalletje om vandaar weer stijl via treden omhoog te klimmen. Tijdens één van deze klimmetjes kwamen we nog twee nonnetjes tegen die de route ook liepen en na iedere 10 meter een foto maakten. Zeker als bewijs voor de overste. In één van deze dalletjes staat ook de Robin Hood tree. Om een de boom te kunnen zien zoals in de film moet je even het heuveltje beklimmen wat er dwars op ligt. Zo is hij ook gefilmd. De laatste 10 km loopt je langzamerhand weer naar beneden en gaat het gemakkelijker. Het was vandaag niet erg druk op de route. We willen onze tent opslaan in Chollerfort op 'Riverside campside'. Toen we het dorpje binnenliepen maar eens gevraagd bij het benzinestation. 'Ja hier twee keer rechts, daar is het'. Het enige wat we konden vinden waren een paar verroeste touringcars maar daarachter bleek een mooi grasveld te liggen wat helaas wel net gemaaid was. De groene sprieten zitten nog in onze onderbroeken. We hebben te tent zo gezet dat we prachtig over de rivier 'North Tyne' konden kijken op het punt van de waterval. In een soort cafetaria konden we ons opfrissen. Dit moest in een klein wc'tje met een minifonteintje. Ook werd ons verteld dat ze over 10 minuten gingen sluiten dus of we maar even wilden opschieten. Gelukkig wel warm water. Chollerford is vastgegroeid aan het dorpje Humshaugh. Daar hebben we die avond heerlijk in de pub gegeten. De maaltijd was zo overvloedig dat we niet alles op konden terwijl we na een dagje lopen toch wel behoorlijk honger hadden. Op de terugweg nog even in het kerkje van Humshaugh gekeken. Terwijl ik de oude graven aan het fotograferen was hoorde ik uit het kerkje opeens orgelmuziek komen. Lies had blijkbaar de aan/uit knop van het pijporgel gevonden. Voordat de bevolking dacht dat de dienst eerder zou beginnen maar even verzocht het meesterlijke spel af te breken. Door het geruis van de waterval sliepen we heerlijk die nacht.  

Etappe 6: zondag

Van Chollerford naar Harlow Hill

Gelopen afstand: 19km

Temperatuur overdag/'s nachts:   19/3°C        Weersgesteldheid: bewolkt, later zonnig

Windkracht: 2 mee                                       kosten verblijf:      £7,--

[klik op de foto's voor vergroting]

Na het ontbijt eerst terug naar Humhaugh gelopen omdat daar een winkeltje is. Ook dit is weer een mini-shop maar gelukkig konden we nog wel een heel brood kopen en wat andere kleinigheidjes zoals sinasappelsap en een paar bananen. Het eerste deel van de route is mooi. Op de één of andere manier zat de dag van gisteren toch nog een beetje in onze benen dus het ging niet zo lekker vandaag. Dat de route later een beetje saai werd zal daar ook wel aan bijgedragen hebben. Na 9 km begin je langs de weg te lopen en hoewel je best leuk loopt zijn we de afgelopen dagen toch een beetje verwend. Na ongeveer 9km komen we een pub tegen waar we willen lunchen. Dit blijkt een beetje elitair gebeuren te zijn waar men een speciaal hoekje heeft voor naar zweet stinkende backpackers. Het eten is dan ook culinair zodat we nog halfleeg weer verder gingen terwijl de rekening er toch niet om loog. Verderop is nog een pub genaamd 'Robin Hood', misschien is die meer op lopers ingesteld. In Harlow Hill staan we weer achter het benzinestation maar hier is het campingveldje wel een heel stuk beter. Er is geen douche maar wel een ruime wasgelegenheid met boiler waardoor je fris in je slaapzakje kunt klimmen. Nog lekker een poosje in het zonnetje gezeten. Het is eigenlijk nog te koud voor het buitenleven want als je zon weggaat moet je direct in de tent anders wordt het te koud. We maken dus lange nachten. Het weer wat we hebben begint te tekenen omdat iedereen zegt: 'wat zijn jullie bruin'. Het is dan ook ongelofelijk dat we zoveel zonnige dagen hebben gehad terwijl het hier geweldig lang kan regenen. Voor morgen geven ze regen op. We zullen zien.

Etappe 7: maandag

Van Harlow Hill naar Newcastle

Gelopen afstand: 24km

Temperatuur overdag/'s nachts:  15/5°C       Weersgesteldheid: regenvlagen, later droog met zon

Windkracht: 3 mee

[klik op de foto's voor vergroting]

Het heeft de hele nacht zachtjes geregend. Het getik op het tentdoek heeft ook wel iets gezelligs. Je ligt dan extra lekker, tenminste als je tentje niet lekt. We hebben dan ook in de tent gegeten en alle spullen ingepakt. Pas op het laatste moment naar buiten en de tent (nat) ingepakt, regenponcho's aan en vertrekken. We starten op 09.00 uur omdat we op tijd voor de boot willen zijn. De route loopt (te) veel langs de weg. Na ongeveer 5km kom je langs een pompstation met een sparwinkeltje erin. Ondanks dat ze hier veel meer verkopen dan in de mini-shops hadden ze dus geen brood of broodjes. Dus maar een snack en weer verder. Vanaf de spar loopt je mooi langs de waterkant van de Tyne. Na een poosje zie je het water niet meer en loop je zeker 10km over een saai fietspad wat overal zou kunnen liggen, maar het einddoel is in zicht. Toch moeten we nog flink doorstappen voordat we langs het water lopen en de bruggen van Newcastle weer in zicht krijgen. We lopen in de richting van CS maar omdat je weer door het tunneltje moet waar we begonnen zijn kun je beter het water blijven volgen en pas op het laatste moment weer omhoog lopen. Het is 13.30uur dus we hebben nog tijd genoeg om bij de McDonalds te kunnen eten. Na afloop nog lekker ijs en koffie waarna we op tijd waren voor de bus naar de ferry van 15.00uur. Er gaat ook nog een bus om 16.15uur, maar wij hadden geen zin meer om met de rugzakken door het centrum te gaan sjouwen. Toen we bij de boot aankwamen brak ook de zon weer door en werd het toch nog lekker.

Dinsdag

Van Newcastle met de boot terug naar IJmuiden    [klik op de foto voor vergroting]

Windkracht: 4                                   

Met dezelfde boot arriveren we weer in IJmuiden. Vannacht geen last van zeeziekte gehad. Niet alleen de pilletjes hebben geholpen maar we hadden ook wind mee waardoor de boot niet op en neer ging maar alleen een beetje schommelde. Met het gevoel een top-vakantie te hebben gehad lopen we van boord...

Terug naar Startpagina