Topics voor hulpverleners van studenten

voor aanvrage training/workshop/lezing: contact: email

Expertise-site studievaardigheden (site van het landelijk overleg studievaardigheden: het l.o.s.)

Aanwijzingen voor het omgaan met persoonlijke problemen van studenten.

 

(samenvatting uit het boek Leren leven en studeren van Louis Sommeling:. Meer..)

I. Zelf behandelen of doorverwijzen?

Wanneer een student aanklopt, of je roept deze bij je, en je vermoedt persoonlijke problemen, ga je daar dan op in of niet?

Sommige docenten vinden zichzelf indiscreet als ze dat doen; toch zou ik daar niet te bang voor zijn. Wanneer je niet te schoolmeesterachtig bent, maar echt belangstellend, dan zal persoonlijke aandacht meestal positief gewaardeerd worden door een student.

Zelf behandelen?

Ga je dan zelf gesprekken aan met de student, of denk je dat niet te kunnen of reken je dat niet tot je taak?

Wanneer een contact goed is, is dat een kostbare aangelegenheid en is het een beetje zonde iemand direct door te verwijzen. Een goed gesprek kan al veel doen. Sommige docenten raken snel in paniek en beoordelen persoonlijke problemen soms als erg zwaar. Bedenk dan dat als iemand zo ver komt als student, je toch een redelijk geïntegreerde persoonlijkheid moet hebben en tegen een stootje kan als regel.

De vorm van het contact kan een graadmeter zijn voor de ernst van het probleem. Als een student snel bozig is of verdrietig of snel irritatie oproept, dan kan dat een aanwijzing zijn, dat er al langer iets speelt, dat ook niet in één gesprek kan worden opgelost. De wijze waarop de student contact legt, is vaak ook een aanwijzing hoe hij al veel langer met zichzelf omgaat en kan een oorzaak zijn waarom hij of zij het probleem niet zelf tot een oplossing kan brengen.

Voorbereiding doorverwijzing

Wanneer doorverwijzing nu een serieuze optie wordt, dan moet deze worden voorbereid.

Vooroordelen kunnen doorgesproken worden. Vaak is er een angst bij de student dat er dwars door hem of haar heengekeken kan worden door een psycholoog, en dat het een brevet van onvermogen is eigen problemen niet te kunnen oplossen. Daarop kan besproken worden dat het vaak juist sterke mensen zijn die hulp zoeken (omdat hun begaafdheid hen soms te veel hooi op de vork doet nemen en ze daar mee moeten leren omgaan). Ook zal een goede psycholoog nooit pretenderen door iemand heen te kunnen kijken, maar zich er op toeleggen iemands vaardigheid te vergroten eigen problemen te leren oplossen.

Tenslotte kan het verschil tussen schuld en verantwoordelijkheid worden besproken. Iemand is bijna nooit de schuld van eigen problemen; je gaat toch niet expres lijden! Het siert iemand echter om volwassen verantwoordelijkheid te aanvaarden voor het zelf leren oplossen van een probleem. Overigens voelen mensen met problemen zich snel schuldig: de eerste stappen in een behandeling (zie verderop) zijn dan ook altijd het omlabelen van het probleem.

Verschil tussen beneden en boven de twintig jaar.

Er is een opvallend verschil tussen studenten die op jongere leeftijd aankloppen en ouderen. Op jonge leeftijd wordt er als regel niet zozeer gevraagd om een diepere therapeutische behandeling. Men heeft meer behoefte aan steun, aan de hulpverlener als een soort vriend, (aan de manier waarop Amerikaanse psychiaters zich in films altijd gedragen). Vanaf een jaar of twintig is er vaak meer interesse voor zelfinzicht en wil iemand daar ook in investeren. Sommigen willen daar vrij ver ingaan; de meesten echter willen niet in het verleden spitten, maar vooruit, naar de toekomst. De vraag hierbij is of een probleem meer als persoonlijkheidsprobleem benaderd kan worden of als een studievaardigheidprobleem.

Diagnose van een probleem.

Sommige problemen gaan vanzelf over en daar wordt je flink van. Dat zijn zogenaamde fasegebonden problemen. (bijvoorbeeld ‘wennen aan uit huis gaan’, ‘leren alleen voor jezelf te zorgen’, ‘liefdesverdriet’)..Maar ga er maar vanuit dat als iemand zelf aanklopt met een probleem, dit in de meeste gevallen wel degelijk iets is wat zich niet vanzelf oplost. Daarvoor is de drempel naar een hulpverlener nog steeds veel te hoog.

Neurotische problemen zijn niet vanuit zichzelf oplosbaar. Ze vereisen hulp van buitenaf; omdat de oorzaken zich per definitie onttrekken aan het bewustzijn van de probleemdrager. Thuis latent gebleven, worden ze in de studententijd vaak manifest. Niet behandeld, blijven ze door persisteren blijkt uit vele onderzoekingen. Maar behandeld, kan iemand er mee leren omgaan; deze leeftijd is bij uitstek geschikt voor zelfinzicht en er is als regel een hoge motivatie om een oplossing te leren vinden.

Studeerprobleem of persoonlijk probleem.

Meestal worden problemen zichtbaar aan de studie. Het is ook vaak makkelijker v oor een student om te beginnen ze te benoemen als studeerprobleem. Andere formuleringen zijn vaak te moeilijk of te angstig.

Het zou een goede gewoonte zijn, wanneer op een Onderwijsinstelling duidelijk twee onderscheiden servicebureaus aanwezig zijn, zodat een student zelf kan kiezen: ga ik naar een afdeling studievaardigheden of naar een afdeling waar er ook oog is voor persoonlijke problemen. Sommige studeerproblemen hebben een duidelijk psychologische achtergrond. Ik denk hier bijvoorbeeld aan concentratieproblemen (iemand is dan niet ‘lui’, maar het is de wijsheid van de geest die zegt: er is nu aandacht en energie nodig voor een emotioneel conflict in jezelf. Andere studeerproblemen die vaak niet met een cursus op te lossen zijn: keuzeproblematiek, uitstelgedrag en sommige vormen van faalangst.

II Behandelingsproces

Grondhouding hulpverlener.

Bij de behandeling van een persoonlijk probleem is de houding van de hulpverlener, c.q. docent, van doorslaggevend belang. Een goede hulpverlener verschuilt zich niet achter een image van geleerdheid of afstandelijkheid. Hij of zij is er meer op voet van gelijkheid, omdat hij of zij met een milde glimlach aan eigen onzekerheden, worstelingen en studententijd terugdenkt. We zitten als mensen in hetzelfde schuitje. Echtheid wordt door studenten zeer op prijs gesteld. Ga maar eens na hoe je zelf behandeld bent vroeger, of graag benaderd zou willen worden bij iets waar je niet uitkomt.

Er zijn twee grondprincipes waar een goede hulpverlener van doordrongen is: geloof in het oplossend vermogen van de student zelf en compassie. Compassie is geen neerbuigend medelijden, maar ondersteuning bij de onzekere twijfel aan zichzelf bij de student.

Intake als overlegsituatie.

Studenten zijn zo intelligent dat ze al lang hebben nagedacht over de oplossing en ook allerlei hypothesen hebben daarover. Ze willen ook niet als een klein kind behandeld worden. Daarom heeft een oriënterend gesprek meer van een overlegsituatie, dan van een ondervraging of advies. Te snelle behoefte aan het geven van adviezen, wijst vaak op angst bij de hulpverlener zelf. Hou de onzekerheid wat langer uit en geloof meer in het oplossend vermogen en de energie in de student zelf.

Omlabeling van probleem:

Het wordt als een enorme opluchting ervaren wanneer al in het eerste gesprek het probleem omgelabeld kan worden. Ik bedoel dat de hulpverlener laat zien dat er een heel andere interpretatie van het probleem mogelijk is als de negatieve die de student zelf denkt. Voorbeeld: bij concentratieproblemen denkt de student ‘lui’ te zijn: hij doet immers niets en stelt uit. De hulpverlener die de student hier onder ziet lijden, kan hem met de beste wil van de wereld niet lui noemen en geeft dus een andere label aan het probleem. Hierdoor komt er ook meer innerlijke ruimte bij de student om te gaan onderzoeken wat de werkelijke oorzaak is.

Weerstanden.

Een probleem is niet voor niets ontstaan en in stand gebleven. Het is dan ook niet zomaar opgelost. Weerstanden zijn vaak: ík moet het zelf kunnen oplossen, ik schaam me. Zeker wanneer ik ben gaan begrijpen hoe het in elkaar zit, moet ik toch ook anders kunnen handelen. Uitgelegd moet dan worden dat handelingen en cognities niet zomaar door de ratio veranderd kunnen worden, omdat ze vaak verbonden zijn met angst. De overwinning daarvan vraagt steun, begrip en tijd.

voor aanvrage training/workshop/lezing: contact: email  

Subwebsite  louis sommeling.

Artikelen mogen gratis gedownload worden, maar dan wel graag  een link naar jouw website als je die hebt naar de mijne:

http://home.tiscali.nl/sommeling