| |
PRESS:
Volkskrant
Nieuwe hemden voor de toekomst
Volkskrant, woensdag 24 november 2004:
Oranjehemden. Niet de helden van Oranje, maar hun hemden staan centraal
in het onderzoek dat Maaike Gottschal (vormgever) en Uli Schuster (kunstenaar)
in Casco presenteren. Hoe is het voetbalshirt van het Nederlands elftal
door de jaren heen veranderd? En door wie zijn die veranderingen in vormgeving
van het oranjehemd bepaald?
Gottschal en Schuster, die voor het eerst een gezamenlijk project doen,
brengen de verschillende spelers in kaart: de sponsors, de voetbalbond,
de coaches en de voetballers zelf. Zij lijken allen hun zegje te hebben,
maar in welke mate zij bijdragen aan de vormgeving van het shirt is onduidelijk.
Wel duidelijk is dat het voetbalshirt nog maar zelden slechts de nationale
of lokale identiteit representeert. Voor de sponsor is het shirt is immers
een perfect marketinginstrument.
De presentatie van Gottschal en Schusters onderzoek krijgt in Casco drie
vormen: als lezing, als boekjes en als een visuele presentatie in de tentoonstellingsruimte.
De witte muren van Casco toverden ze om tot een soort ‘storieboard’
van het Oranjehemd door de tijd. Daarin spelen de verschillende vormgevingselementen
(kleur, rug-en borstnummer, opgenaaide band, het nationaal embleem van
de leeuw) allen hun eigen rol.
Zo is te zien hoe de kleur oranje op zes verschillende momenten in de
tijd wel oranje blijft, maar steeds een andere identiteit (tint) aanneemt.
Hetzelfde geldt voor de leeuw, die van een relatief figuratief element
tot een nog nauwelijks herkenbaar, dynamisch abstract patroon is geworden.
Het geslaagde aan de visuele presentatie is dat je door de nummering,
die aangebracht is onder elk vormgevingselement, wordt aangemoedigd heen
en weer te bewegen tussen het beeld waarnaar je kijkt en de tekst waarnaar
het nummer verwijst. De tekst, eveneens aangebracht op de muur, is als
een lijst noten, zoals je die vindt onder een wetenschappelijk artikel,
en geeft onder andere informatie over de sponsor, de voetbalwedstrijd
en het jaartal. Je kijkt, leest en kijkt opnieuw. En vergelijkt hoe het
oranje van Adidas er in vergelijking met dat van Nike uitziet. Hoe de
typografie van de nummers in 1974 verschilt van die in 1998. Met andere
woorden: je kijkt plotseling als een ontwerper naar deze t-shirts. Het
maakt dat je, zelfs als leek op het gebied van voetbal en ontwerpen, aangespoord
wordt na te denken over hoe het oranjehemd van de toekomst eruit kan zien.
Moeten we terug naar een Nederlands elftal zonder nationaal shirt, zoals
in 1894 het geval was, toen elke speler het shirt van zijn club droeg?
Moet het Nederlandse rood-wit-blauw weer diagonaal over de borst à
la 1905? Of moet de multiculturele identiteit van het Nederlands elftal
in een nieuw ontwerpvoorstel tot uitdrukking komen?
Het zijn interessante vragen in een tijd waarin de roep van rechts om
een nationale identiteit toeneemt.
Roos Gortzak
Ontwerpposities # 1: Oranjehemden. Casco, Utrecht.
T/m 11 december 2004. Op 25 november om 20:00 uur vindt nog een keer de
lezing van de kunstenaars plaats, gevolgd door een rondetafelgesprek.
PRESS 2
Utrechts Nieuwsblad, 25 november 2004
Thea Figee
Casco presenteert lezing en expositie rond sportoutfit Nedelands elftal.
Het oranjeshirt nader bekeken“Wat in de sport gebeurt zet in de
mode van nu veel meer de trend dan wat een modeontwerper op de catwalk
presteert.” Modeontwerpster Maaike Gottschal verrast in Casco met
lezing en onderzoek naar het oranjehemd van het Nederlands voetbalelftal.
Een electronisch datashirt met streepjes die gloeien naarmate de voetbalsupporters
meer geluid produceren.
Een wit shirt dat feller kleurt naarmate de voetballer energieker in het
veld staat of een shirt dat met kegeltjes de adrenaline bij een strafschop
registreert. Het zijn slechts een paar voorstellen waarmee modeontwerpster
Maaike Gottschal en beeldend kunstenaar Uli Schuster het voetbalshirt
meer identiteit willen geven. Meer ontwerpen zijn in Casco op de computer
aan te klikken.
“ Menigeen denkt dat er in de vormgeving van de oranjehemden waarin
het Nederlands elftal voetbalt niets verandert. In ons onderzoek laten
we zien dat er met de vormgeving van het shirt de afgelopen decennia juist
heel veel gebeurt. We onderzoeken waar die veranderingen mee te maken
hebben en waar ze voor staan.”
Maaike Gottschal is vier jaar geleden aan de Rietveld Academie in Amsterdam
afgestudeerd. Ze is modeontwerpster, maar haar website www.thisisnotparis.com
suggereert al dat ze geen moeite doet alle hippe trents in de mode te
verslaan. Ze richt zich meer op het onderzoeken naar het waarom achter
een al bestaande vormgeving.
Het Nederlands voetbalelftal maakt met een andere bondscoach een nieuwe
start, ondergaat een identiteitsverandering, maar waar tekent zich dat
af in de vormgeving van het shirt? De vormgeving blijft onbesproken, maar
het shirt is hét visitekaartje. Kan de multiculturele identiteit,
de filosofie van het totaalvoetbal, een strafschoptrauma of een fenomeen
als Johan Cruijff tot inspiratie dienen voor een nieuw ontwerpvoorstel?
Kan het shirt als marketinginstrument tot zelfs politiek meer uitsraling
krijgen? Wie bepaalt hoe het eruit ziet en waar het voor staat?
Gottschal en Schuster stellen het vanavond aan de orde in hun lezing ‘Soccershirts
en Representation’ . Aan bod komt daar ook het onderzoek van een
typograaf naar de bredere betekenis van rugnummers, de rol van Adidas
of Nike, de KNVB, de eisen van Fifa en waarom een top ontwerper als Alexander
van der Slobbe nooit voor het ontwerpen van sportkleding word gevraagd.
Aan bod komt ook hoe de wereld van de sport het modebeeld van nu bepaalt.
”Wat in de sport gebeurt zet in een de mode van nu veel meer de
trend dan wat een modeontwerper op de catwalk presenteert“, vindt
Gottschal.
De representatieve functie van voetbalshirts door de jaren heen is door
het kunstenaarsduo onderzocht vanaf het eerste shirt in 1908 tot en met
nu. De strepen, de kleuren, de vormverandering van de leeuw, de invloed
van de bondscoach en hoe de voetballers er zelf over denken. |
