Maan

		Inleiding
		Foto's
		Maansverduistering

Inleiding

Met uitzondering van de Zon, is onze Maan natuurlijk het meest opvallende hemellichaam vanwege een aantal nogal voor de hand liggende redenen.

De Maan is vanaf de Aarde gezien - na de Zon - het helderste object, staat astronomisch gezien zéér dichtbij, wordt enorm groot aan de hemel en vertoont een breed scala aan oppervlaktedetails. Tenslotte is hier op Aarde natuurlijk ook direct merkbaar dat de Maan er is vanwege zijn aantrekkingskracht, die mede verantwoordelijk is voor een sterke getijdenwerking (eb en vloed).

De krater Capuanus is een met lava volgelopen krater, met mooie details in de omgeving. Zijn diameter is 60 kilometer. Hij is genoemd naar de Italiaanse theoloog en astronoom Francesco Capuano di Manfredonia, die leefde in de 15e eeuw. Capuanus is een goed voorbeeld van de rijkdom aan details die reeds met kleine kijkers zichtbaar zijn. Bij Volle Maan zie je geen hoogteverschillen door het ontbreken van schaduwen. Wel zijn dan de verschillen in helderheid fraai om te zien. De donkere vlekken zijn lavavlakten; ooit dacht men dat het zeeën waren.

Reeds met het blote oog zijn diverse terrein-typen te onderscheiden en zelfs kraters. Waarnemingen met een verrekijker of telescoop leveren een adembenemende aanblik op. De onderstaande opnamen laten fraaie vlakten, kraters, bergen en rillen zien. Op de grens van licht en donker, de terminator, krijg je een goed beeld van de hoogteverschillen in het terrein. Uiteraard is het beter om zelf eens een kijkje door een telescoop te nemen.

De terminator verplaatst zich zeer snel over het oppervlak. Je kunt binnen zeer korte tijd zien dat kraters en bergen steeds meer of minder licht van de Zon ontvangen en dat de schaduwen snel korter of langer worden. Met het verstrijken van uren of dagen zie je daardoor steeds weer andere details van hetzelfde gebied op het Maanoppervlak.

De krater Clavius is een walvlakte van 225 kilometer doorsnee. Naarmate de Zon hoger aan de Maan-hemel komt, worden de schaduwen zeer snel korter. Hetzelfde gebied ziet er binnen een aantal uren ineens heel anders uit. Dat gebeurt ook wanneer je ditzelfde gebied nogmaals bekijkt maar dan bij een zonsondergang. De belichting komt dan van de andere kant.

De aanwezigheid van onze metgezel zorgt ook voor twee andere spectaculaire verschijnselen. Als de Maan tussen de Aarde en de Zon door schuift, treden zonsverduisteringen op. Als de Aarde zich tussen de Zon en de Maan bevindt, beweegt de Maan zich door de schaduw van de Aarde, waardoor maansverduisteringen optreden.

De meeste opnamen op deze pagina werden gemaakt met een CCD-camera. Helaas zijn die nogal kostbaar maar er is een bruikbaar en goedkoop alternatief om toch snel leuke plaatjes te maken. Steeds meer amateurs experimenteren met webcams. Op de webcampagina zijn nog meer maanfoto's te bekijken, met vaak verrassend goede resultaten. Links: Hyginusrille met een webcam.

Animated gif.

Zeer spectaculaire beelden zijn verkregen door het achter elkaar zetten van meerdere foto's tot een film. Het verloop van een Maansverduistering tot het maximum is zo fraai te volgen.

Regelmatig kun je ook nog een aantal andere, fraaie verschijnselen zien, zoals het asgrauw schijnsel, halo's en corona's, bijmanen en de afplatting van de Maan door de invloed van onze atmosfeer. Meer opnamen en uitleg kun je vinden bij Diversen.

Enkele mooie sfeerplaatjes op een fraaie zomeravond tijdens een vakantie in Frankrijk. Opnamen met een Canon EOS 10D. Links met een 200mm telelens en rechts met een 500mm telelens.

De krater Janssen, 190 km. De omliggende kraters die iets kleiner zijn, hebben een diameter van 70 tot 90 km.

Asgrauw schijnsel. Op de donkere kant van de Maan valt geen direct zonlicht. Die zou dus onzichtbaar moeten zijn. Als de Maan een sikkel is, kunnen we het "onverlichte" gedeelte echter toch zwak zien. Het komt door zonlicht dat door de Aarde wordt gereflecteerd en zodoende toch de Maan iets verlicht. Foto rechts: 2 opnamen met een digitale camera; 1x langer belicht voor het asgrauw schijnsel en 1x korter belicht voor de smalle Maansikkel en de kraters. Meer bij: Diversen.

Een van de fraaiste gebieden op de Maan is de omgeving van Sinus Iridum (diameter 260 km) en het Juragebergte, hier te zien bij zonsopkomst. Het "handvat van de Maan" is een oude inslagkrater die lang geleden deels is volgelopen met lava. Kijk 2 tot 3 dagen na Eerste Kwartier. De grens van licht en donker, de terminator, schuift elke dag een behoorlijk stuk op over het oppervlak.

Kort vóór Volle Maan, zijn deze kraters aan de noordwestelijke Maanrand zeer fraai in de telescoop. Diameter: Babbage: 144 km; Anaximander: 68 km; Carpenter: 60 km; J. Herschel: 156 km.

Deze opname werd bij zonsopkomst, ongeveer 1,5 dag voor Eeerste Kwartier gemaakt. De grootste krater, Aristoteles, heeft fraaie terrassen in zijn wand. Zijn diameter bedraagt 87 km. Enkele andere kraters zijn: Eudoxus, 67 km; Egede, 37 km; Calippus, 33km / 2690m.

Met kleine telescopen zijn naast kraters, zeeën en bergen, ook enkele rillen te zien: groeven of dalen in het Maanoppervlak. Dit is een van de fraaiste: Rima Ariadaeus, met een lengte van 220 kilometer. Op het zoekkaartje rechts zijn tevens een aantal kraters aangegeven met hun diameter en diepte. De diepte is het hoogteverschil tussen de top van de kraterrand en de kraterbodem.

Links: Wassende Maan. Rechts: Eerste kwartier. Opnamen met een Maksutov 500mm telelens en een ToUCam Pro 740k webcam.

Een buitengewoon fraaie, dieprode Maansopkomst van de Volle Maan, met een Canon EOS 10D digitale camera. De opname links is gemaakt met een 150mm telelens. De opnamen in het midden en rechts, zijn gemaakt met een 500mm Maksotov telelens. Let op de afplatting van de Maan (midden) door de atmosfeer van de Aarde. Zie ook: Diversen.

Deze fraaie opname werd gemaakt in september 2004, met een Canon EOS 10D digitale camera.

De grootste krater op deze opname, is Copernicus (93 km / 3760 m). Rechts boven zien we Eratosthenes (58 km / 3570 m). Bij de amper zichtbare, vrijwel geheel met lava ondergelopen, krater Stadius (69 km), begint een lange sliert van kleine kraters. Ze zijn waarschijnlijk ontstaan bij de inslag die Copernicus vormde. Midden boven zien we de krater Phyteas (20 km / 2530 m).

Als de terminator (de dag- en nachtlijn) precies over Copernicus en het Karpaten gebergte daarboven valt dan zie je door de telescoop een van de mooiste en meest indrukwekkende landschappen van de Maan. De krater heeft fraaie terrasvormige wanden. Het centrale gebergte is 1200 meter hoog. De kraterrand torent zo'n 900 meter boven de omgeving uit. Midden onder: de krater Reinhold (48 km / 3260 m).

De fraaie krater Archimedes (83 km/2.150 m) en omgeving. Het machtige gebergte is Montes Apenninus. De lengte van deze bergrug is 600 km. De hoogste toppen zijn 5 km hoog. De foto werd gemaakt met een webcam. Zie rubriek Webcam voor meer soortgelijke opnamen.

De grote krater links is Ptolemaeus (153 km/2.400 m). De foto werd gemaakt met een webcam. Dit sterk bekraterde gebied is op zijn mooist bij Eerste en Laatste Kwartier. De andere grote kraters: midden boven Albategnius (136 km);midden onder Alphonsus (118 km / 2.730 m) en rechts onder Arzachel (97 km / 3.610 m).

De Maan in de avondschemering tijdens een mooie zonsondergang. Het rode deel van het zonlicht wordt door de atmosfeer het sterkst afgebogen wat de mooie kleur veroorzaakt. Dit verschijnsel is ook verantwoordelijk voor de oranje-rode kleur van de Maan tijdens een Maansverduistering.

Enkele uren vóór Volle Maan. Het laatste restje van de dag- en nachtgrens is nog net te zien. De opname is gemaakt met een 500 mm telelens en de CCD-camera. Volle Maan laat mooi de verschillen zien in helderheid van de diverse terreintypen op het oppervlak. Vanwege het ontbreken van schaduwen zijn de hoogteverschillen niet te zien.

Ongeveer een dag vóór Laatste Kwartier. Bij zo'n fase is het waarnemen van onze hemelse buur het mooiste vanwege het overweldigende aantal zichtbare details.

Al naar gelang de postie van de Zon, ziet hetzelfde gebied er heel anders uit. Kraters, bergen en hellingen tonen bij een lage zonnestand nieuwe details terwijl ze bij Volle Maan soms bijna lijken te verdwijnen. Hier zien we het gebied rond Rupes Recta - de Rechte Muur. Het is een zacht glooiende helling van 7 graden. Opnamen met Vesta Pro webcam.

Een van de indrukwekkendste structuren op de Maan, is de steile kraterwand rond Sinus Iridum. Bij de juiste belichting is de wand schitterend verlicht terwijl de bodem juist nog in het donker ligt.

Rond Eerste en Laatste Kwartier zijn de grootste rillen redelijk goed te vinden door de telescoop. In het midden Rima Ariadaeus (220 km), links daarvan Rima Hyginus (220 km) en midden links zien we de krater Triesnecker met de zwakke Rimae Triesnecker (200 km), het meest uitgebreide rillensysteem op de Maan.

Mare Crisium. De diameter van deze geheel door bergen ingesloten zee bedraagt 570 km. De 176.000 vierkante km grote vlakte is vergelijkbaar met de totale oppervlakte van Groot-Brittannië.

Een van de fraaiste gebieden op de Maan kun je vinden in de omgeving van de krater Clavius. Je vindt hier vele andere kraters met mooie details zoals Longomontanus (145 km) en Moretus (114 km) met zijn centrale berg en prachtige terraswanden, resp. links boven en rechts onder Clavius.

Dit zijn de meest gedetailleerde opnamen van de krater Clavius. Links: CCD-camera, met gebruik van een Barlowlens 2x. Rechts: ToUCam Pro 740k webcam en Barlowlens 2x en bewerking met K3CCDTools.

Twee fraaie en gedetailleerde opnamen van Clavius en zijn omgeving, beiden gemaakt met een Vesta Pro webcam. Links met hogere en rechts met een lagere zonnestand aan de hemel. Zie ook: rubriek Webcam.

De krater Tycho ligt in een zeer bergachtige streek met talrijke kraters. Geheel rechts is Clavius te zien. Rond Eerste en Laatste Kwartier is dit een prachtig en indrukwekkend gebied in een telescoop.

		Ofschoon bij Volle Maan weinig te zien is van de hoogteverschillen in het terrein wegens het ontbreken van schaduwen, is deze fase toch om een andere reden interessant. Lichte en donkere gebieden zijn dan in volle glorie te bewonderen. Deze opnamen laten heel mooi de gebieden zien die werden gevormd of een ander aanzien kregen na de enorme inslag die de krater Tycho deed ontstaan. De krater is 50 km in doorsnee.

Grote hoeveelheden materiaal werden bij de vorming van Tycho weggeslingerd. De sporen van de inslag zijn bijna over een kwart van het Maanoppervlak te zien. Hier zien we een van de meest opvallende sporen hiervan.

In het midden zien we de krater Longomontanus, een walvlakte van 145 km. Hij heeft prachtig gedetailleerde kraterwanden. Midden boven zien we de kraters Hainzel (70 km) en daaronder Mee (132 km).

De omgeving van de krater Catharina en Rupes Altai, een 480 km lange bergketen. Links onder het midden zien we de opvallende krater Sacrobosco (98 km) waarin zich 3 kleinere kraters bevinden.

De krater Copernicus bij Volle Maan. Mede dankzij de heldere stralenkrans, is dit een van de meest in het oog springende grote kraters. Zijn diameter bedraagt 93 km en het grootste hoogteverschil tussen kraterrand en bodem is 3.760 meter.

De krater Moretus (114 km), bezit een centrale berg en mooie terrasvormige kraterwanden. De krater met de donkere bodem links boven, is Klaproth.

De opvallende grote krater is Gassendi (110 km / 1.860 m). De vlakte rechts daarvan, is Mare Humorum (380 km). In het midden bevindt zich de kleine krater Herigonius (15 km / 2.100 m).

De grootste krater, rechts onder het midden is Petavius (177 km), met een rille van 80 km lengte. De kleinere krater in het midden, met centrale berg, is Stevinus (75 km).

Het gebied rond de donkere krater Plato (101 km). Rechts er van zien we de Alpenvallei. Vlak onder Plato, in de vlakte Mare Imbrium, zien we enkele mooie bergpieken met hoogten tussen 1.800 en 2.400 meter.

Rechts onder zien we de grote walvlakte Hipparchus (150 km / 3.320 m). Rechts daarvan zien we 4 kleinere kraters boven elkaar. Van onder naar boven: Halley (36 km / 2.510 m), Hind (29 km / 2.980 m), Hipparchus C (17 km / 2.940 m) en tenslotte Hipparchus L (13 km / 2.630 m).

Bij Volle Maan zien we onder het midden de grote krater Theophilus (100 km / 4.400 m) De kraterrand torent 1.200 meter hoog boven het omliggend landschap uit. De centrale berg is 1.400 meter hoog. Rechts boven zien we Messier en Messier A, van waaruit 2 opvallende lichte structuren te zien zijn. Deze werden gevormd bij de zeer vlakke inslag van een grote meteoriet.

De laag staande Zon zorgt voor mooie, lange schaduwen van de bergtoppen van het Kaukasus-gebergte (lengte 520 km, hoogte tot 6 km). De half in het donker verscholen krater in het midden is Cassini. Rechts onder zien we gedeelten van Aristillus en Autolycus.

Een zeer fraai object is Vallis Schröteri, een 160 km lang en sterk kronkelend dal. De breedte variëert van 10 km tot 500 meter. Het dal is ongeveer 1 km diep. De twee opvallende kraters daaronder zijn Herodotus (35 km) en Aristarchus (40 km / 3.000 m). Deze objecten liggen in een grote vlakte, Oceanus Procellarum.

De krater in het midden is Wargentin (84 km). Hij is bijna tot de rand volgelopen met lava. Rechts daarvan zien we een van de vreemdste kraters op de Maan. Het is de langwerpig gevormde Schiller (179 x 71 km).

Deze compositiefoto is samengesteld uit 7 afzonderlijke webcam foto's, gemaakt op 26 maart 2002. Er zijn tal van details te zien. Zie ook: Webcam.

Links: de 260 km grote krater Sinus Iridum. Rechts: de 110 km grote krater Gassendi. Beide opnamen werden gemaakt met een Vesta Pro webcam. Zie ook: Webcam.

Terug naar Homepage

Terug naar index Zonnestelsel