DE VERSCHILLEN TUSSEN STIELERS HANDATLAS
7de-10de DRUK (slot)
Nadat wij in de vorige afleveringen van A& G de 8ste, 9de en 10de editie van de Stieler met elkaar hebben vergeleken, besluiten wij thands onze beschouwingen ter zake met de verschillen tussen de 10de druk en de - helaas onvolledig gebleven - internationale editie daarvan.
De 1ste druk van de 10de editie:
Stielers Hand-Atlas. 254 Haupt- und Nebenkarten in Kupferstich. 10. Auflage. Hundertjahr-Ausgabe. Von Grund auf neubearbeitet unter Leitung von Prof. Dr. H. Haack in Justus Perthes' Geogr. Anstalt. Gotha, Justus Perthes, 1925. 5 bl.; 108 bl. krtn. 40 x 27 cm. -- Namenverzeichnis zu Stielers Hand-Atlas ... 10. Auflage, Hundertjahr-Ausgabe [z.j.]. [4], 315 p. 40 x 27 cm, bijgebonden of los verkrijgbaar. Geactualiseerde edities tot 1944 verschenen (zonder aanduiding van subdruk).
De internationale editie:
Stieler Grand Atlas de Géographie Moderne. 114 feuilles comprenant 263 cartes gravées sur cuivre. 10e édition / édition internationale. Publiée par le Professeur Dr. Hermann Haack avec la collaboration du Dr. Berthold Carlberg et de Rudolf Schleifer. Gotha, Justus Perthes [1934-40]. (= Opdruk omslag aflevering). 42 afleveringen à 2 kaarten (bladen). Omslag aflev. (41x25 cm.) bevat aan binnenzijde voorbericht in zes talen en aan achterzijde volledige inhoudsopgave. Publicatie na 42ste aflev. gestaakt. Toch zijn sommige krtn. nog herdrukt en gedateerd 1941. Niet verschenen krt. nr.: 1. Mappemonde. 4. Europe. 15. Péninsule des Balkans. 25.26. France: Est. France: Nord-Est... 37. États danubiens. 38. Böhmen. 39. Mähren. 40. Ruthénie carpatienne. 50.51. Mittel-/SO-Deutschland. 57.-63. Europa orientale. SSSR(5 bl.). Asie. 68. Iran... 69. Turkestan... 70. The Indian Empire. 73. Chine. 74. Mongolie. 75. Extrême Orient. 76. Japon. 77. Afrique. 83. Soudan... 85. Tanganyika... 87. Amérique du Nord. 99. Amérique du Sud.
De omslagen van de afleveringen zijn er ook met Engelse opdruk:
Stieler's Atlas of modern geography. 263 maps on 114 sheets engraved on copper. 10th edition. International edition. Published by Prof. Dr. Hermann Haack, with the cooperation of Dr. Berthold Carlberg and Rudolf Schleifer. Gotha, Justus Perthes, [1934-40].
Sommige omslagen hebben slechts de opgestempelde opdruk welke bladen ze bevatten en zijn aan binnenzijde en achterzijde onbedrukt. De opdruk van de kaarten zelf is in beide edities gelijk, getuige het voorwoord en de aanpassing van de verklarende tekst aan de taal van het land dat onderwerp van de kaart is.
Importeurs stelden meestal een verzamelband ter beschikking waarin de afleveringen konden worden opgeborgen. Op deze verzamelband is dan de naam van de betreffende importeur afgedrukt.
inhoud 10de ed. inhoud internationale ed. 1 Erdansichten = W- en O-halfrond. Komt in deze editie niet voor! 2 Weltkarte 1 NIET VERSCHENEN 3 Nordpol 2 Régions Arctiques 4 Südpol 3 Régions Antarctiques 5 Europa 4 NIET VERSCHENEN 6 Deutschland 45 Deutschland 7 Schleswig-Holstein-Mecklenburg 8 Pommern 9 Ostpreußen 10 Oldenburg-Hannover-Westfalen 46 Nordwest-Deutschland. Als in 7de-9de ed.; blad verschoven naar ZO; erbij bijkrtje van Hamburg en omgeving. 11 Rheinland-Hessen 47 West-Deutschland 12 Mitteldeutschland 50 NIET VERSCHENEN 13 Schlesien 51 NIET VERSCHENEN 14 Südwestdeutschland 48 Südwest-Deutschland - Alsace-Lorraine 15 Bayern 49 Süd-Deutschland 16 Schweizer Alpen 44 Schweiz - Suisse - Svizzera 17 Tiroler Alpen 43 West-Österreich 18 Ostalpen 42 Ost-Österreich 19 Italien 10 Italia 20 Norditalien 11 Italia: Nord 12 Pianura Padana (= Povlakte) 21 Mittelitalien 13 Italia Centrale 22 Süditalien 14 Italia: Sud 23 Spanien - Portugal 24 Nordwestspanien 25 Nordostspanien 26 Südostspanien 27 Portugal 5 Peninsula Ibérica 6 España: Noroeste 7 España: Nordeste 8 España: Sudeste 9 Portugal 28 Frankreich 21 France 29 Nordwestfrankreich 22 France: Nord-Ouest 30 Südwestfrankreich 23 France: Sud-Ouest 31 Westalpen 24 France: Sud-Est 32 Ostfrankreich 25 NIET VERSCHENEN 33 Nordostfrankreich - Belgien - Luxemburg 26 NIET VERSCHENEN 34 Niederlande 27 Pays Bas - Nederland 35 Die Britischen Inseln 28 The British Isles 36 Schottland 30 Scotland 37 England 29 England 38 Irland 31 Ireland 39 Dänemark 32 Danemark et dépendances 40 Südskandinavien 33 Scandinavie: Sud 41 Nordskandinavien - Finnland 34 Scandinavie: Nord 35 Finlande 42 Osteuropa 57 NIET VERSCHENEN 43 Estland - Lettland - Litauen 36 Estonie - Lettonie - Lithuanie 44 Polen 52 Nordost-Deutschland - Danzig - Pologne Ouest (=44 links naar W uitgebreid met een stuk van NO-Duitsland uit de 7de-9de ed.) 53 Pologne: Nordest (= 44 links naar NO verschoven) 45 Galizien 54 Pologne: Sud (=44 links naar N verschoven) 46 Böhmen 38 NIET VERSCHENEN 47 Mähren - Slowakei 39 NIET VERSCHENEN 48 Donaustaaten 37 NIET VERSCHENEN 49 Ungarn 41 Hongrie - Magyarország 50 Südslawien, Westl. Teil 16 Yougoslavie: Ouest 51 Südslawien, Östl. Teil 17 Yougoslavie: Est 52 Balkanstaaten 15 NIET VERSCHENEN 53 Griechenland 19 Grèce-Hellas: Ouest 54 Agäisches Meer 20 Gréce-Hellas: Est 55 Bulgarien 18 Bulgarie - Blgaria 56 Westrumänien 54 Roumanie - România: E 57 Ostrumänien 55 Roumanie - România: O 58 Ukraïne 60 NIET VERSCHENEN 59 Kaukasien 61 NIET VERSCHENEN 60 Westrussland 58 NIET VERSCHENEN 61 Ostrussland 59 NIET VERSCHENEN 62 Asien 63 NIET VERSCHENEN 63 Kleinasien. Bijktjes: Ebene v. Troja; Mosul u. Ninive 64 Turquie - Anadolu 64 Palästina - Syrien. Bijkrtje Jerusalem 65 Palestine - Syrie. Bijkrtje Jerusalem and environs 65 Armenien - Mesopotamien - Persien 66 Arménie - Iraq - Iran: NO. Krt. naar W opgeschoven. Bijkrtje Mosul and Nineve (niet van 63 links afkomstig). Baghdad. Tehran. 66 Arabien 67 Arabia 67 Iran, Turan 68 NIET VERSCHENEN 68 Westsiberien 62 NIET VERSCHENEN 69 Innerasien 69 NIET VERSCHENEN 70 Vorderindien 70 NIET VERSCHENEN 71 Hinterindien 71 Indo-Chine - Sumatra 72 Malaiische Inselwelt = Ned. Indië. Komt in deze editie niet voor! 73 Ostindische Inseln 72 Archipel Asiatique 74 China 73 NIET VERSCHENEN 75 Mongolei 74 NIET VERSCHENEN 76 Der ferne Osten 75 NIET VERSCHENEN 77 Japan 76 NIET VERSCHENEN 78 Afrika 77 NIET VERSCHENEN 79 Marokko - Algerien - Tunis 78 Maroc - Algerie - Tunesie 80 Nordafrika 79 Libia 81 Ägypten 80 Egypt 82 Westafrika 81 Afrique Française - Soudan: Ouest 83 Guinea-Länder 82 Soudan Central - Guinée 84 Abessinien - Somaliländer 83 NIET VERSCHENEN 85 Kongoländer 84 Congo 86 Ostafrika 85 NIET VERSCHENEN 87 Südafrika 86 The Union Of South Africa 88 Australien - Polynesien 110 Australia - Polynesia 89 Westaustralien 111 Australia: West 90 Ostaustralien 112 Australia: East 113 Australia: Southeast (uit de 4-bladskaart in de 9de druk!) 91 Südsee-Inseln 114 Iles de l'Océanie 92 Nordamerika 87 NIET VERSCHENEN 93 Westkanada 88 Canada: West 94 Ostkanada 89 Canada: East 95 Ver. Staaten NW 90 United States: Northwest 101 Mexiko 96 México del Norte 97 México del Sur - América central 102 Westindien 98 Indes Occidentales. Van 102 links overgenomen: Jamaica. Portorico. Guadeloupe - Dominica. Martinique - Saint Lucia. St. Thomas. The Lesser Antilles (fragment). 103 Südamerika 99 NIET VERSCHENEN 104 Venezuela - Kolombien - Equador 100 Guyanes - Venezuela: Este
Is de namendichtheid van de reguliere 10de druk al bijzonder hoog, op sommige kaarten van de internationale editie zijn nog plaatsnamen toegevoegd. Voor de leesbaarheid zou het dan aanbevelenswaardig zijn geweest het formaat van de kaarten, dus ook van de atlas, iets groter te kiezen, de kaarten fotografisch te vergroten, zoals is gebeurd bij de grote overzichtskaarten, die Perthes tijdens de oorlogsjaren uitgaf.
Waarom de uitgave in 1940 stokte, zal wel met "de oorlog" te maken hebben gehad; de 8ste druk van Meyers Lexikon bleef immers ook onvoltooid. Maar anders dan bij Meyers Lexikon, wat een ideologisch bepaald werk was, leefde tot in de jaren vijftig nog de hoop, de internationale editie te kunnen completeren, getuige het voorwoord van Hermann Lautensach in "Kartographische Studien", in 1957 ter gelegenheid van de 85ste verjaardag van Hermann Haack uitgegeven, waarin de wens wordt uitgesproken, dat Haack de voltooiing van dit "ook thans nog stilliggende werk" mocht beleven. Een enigszins naïeve wens, want de wereld had sinds 1940 al zoveel mutaties ondergaan, dat wel weer van voren af aan kon worden begonnen, waarschijnlijk al in 1940 een reden om er mee te stoppen, want het werk was al tijdens de verschijning door de grenswijzigingen, die sedert 1938 hadden plaatsgegrepen, verouderd (Of er nog reeds gepubliceerde kaarten zijn geactualiseerd, weten wij niet; de inhoudsopgave uit later jaren wijst daar wel op). Het is er dan ook niet van gekomen, evenmin als een nieuwe druk van de eigenlijke Stieler werd gerealiseerd, en Stielers Handatlas behoorde definitief tot het rijke cartografische verleden, toen in 1964 de eerste aflevering van het al evenzeer ideologisch bepaalde werk "Haack Grosser Weltatlas" was verschenen.
En daarmee besluiten wij dan onze beschouwingen over de laatste vier of zo u wenst vijf (want de internationale uitgave wordt ook wel 'ns aangeduid als 11de druk) edities van Stielers Handatlas. Andere landen namen de leiding in de atlascartografie van het in puin gestorte en politiek verdeelde Duitschland over, zoals de Sowjetunie met de meesterlijke Atlas Mira (1954), of Groot-Brittannië met de imposante 5-delige Times Atlas of the World (1955-59), die kwalitatief nog werden overtroffen door de Atlante Internazionale van de TCI (1950), inmiddels ook verdwenen in de wielingen des tijds. In Duitschland zelf was er slechts de "permanent-uitgave" van de JRO-Weltatlas (1949, 3. Aufl. '56) met 172.000 namen, van de uitgever van de "Aktuelle JRO-Landkarte" dus, die wekelijks werd ververst en waarvan in de bibliotheek achter de houten bank bij de uitgiftebalie een exemplaar hing, en er was een vermagerde editie van de Columbus Weltatlas / E. Debes Handatlas (1950, ca. 70.000 namen), door de sterk beknotte inhoud niet echt meetellend. Later volgden dan nog Der Grosse Bertelsmann Weltatlas (1961) en de luxus-uitgave daarvan: Bertelsmann Atlas International (1963, 160.000 namen), en nog weer later Meyers Grosser Weltatlas (1970, 120.000 namen), maar geen van alle heeft ooit de status van de Stieler kunnen benaderen. Een werk als de Stieler rijpt uit traditie, maar er is geen traditie meer: voor traditie is tijd nodig. Op de Stieler raken we in ieder geval nooit uitgekeken.
T.o.v. de Hundertjahr-Ausgabe zijn nieuw: Midden- en Zuid-Amerika (13 bl., 1 : 5.000.000), Noord-Scandinavië, Finland, de Po-vlakte en Spanje en Portugal (overzichtskaart en 4 blad, met enigszins afwijkend schrift).
96 Ver. Staaten SW
97 Ver. Staaten, N
98 Ver. Staaten, S
99 Ver. Staaten, NO
100 Ver. Staaten, SO
91 United States: Southwest
92 United States: North
93 United States: South
94 United States: Northeast
95 United States: Southeast
105 Die mittleren Anden
106 Nordbrasilien
107 Südbrasilien
108 Südchile - Patagonien
101 Venezuela: Oeste - Colombia - Ecuador
102 Perú
103 Bolivia
104 Argentina - Chile: Norte
105 Argentina - Chile: Sur
106 La Plata - Brasil do Sul
107 Brasil Oriental
108 Brasil do Norte
109 Brasil Interior